Қорлау істері бойынша сот-лингвистикалық сараптаманың негізгі элемент ретінде коммуникативтік жағдайды қарастыру

Мақалада қорлау істері бойынша сот-лингвистикалық сараптама жүргізу барысында коммуникативтік жағдайдың негізгі элемент ретіндегі рөлі талданады. Зерттеудің өзектілігі көпшілік және цифрлық коммуникациядағы сөйлеу өзара әрекетінің күрделенуімен, сондай-ақ даулы мәтіндерді құқық қолдану тәжірибесінде объективті түсіндіру қажеттілігімен айқындалады. Коммуникативтік жағдайдың тұлғаның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлау тілдік белгілерін және олардың берілу формасын анықтаудағы маңызына ерекше назар аударылады. Зерттеудің мақсаты – қорлау істері бойынша сот-лингвистикалық сараптама жүргізу кезінде коммуникативтік жағдайдың құрылымдық компоненттері мен оны талдау кезеңдерін айқындау. Зерттеу материалына Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының нормативтік-құқықтық актілері, сот және заң лингвистикасы саласындағы ресейлік және қазақстандық ғалымдардың ғылыми еңбектері, сондайақ Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі 2025 ж. бекіткен қорлау тілдік белгілері бар объектілерге сот-сараптамалық зерттеу жүргізу әдістемесінің ережелері енгізілді. Зерттеу барысында теориялық талдау, құрылымдық-семантикалық талдау, функционалдық-прагматикалық талдау және салыстырмалы-әдістемелік талдау әдістері қолданылды. Зерттеу нәтижелері қорлау сипатындағы айтылымдарды диагностикалау кезінде коммуникативтік жағдай параметрлерін кешенді түрде есепке алу қажеттігін негіздейді, бұл сараптамалық қорытындылардың объективтілігі мен қайталанғыштығын арттыруға мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер сот-сараптамалық практикада және сот лингвистикасы саласындағы ғылыми зерттеулерде қолданылуы мүмкін.

1. Культура русской речи: энциклопедический словарь-справочник / под ред. Л.Ю. Иванова и др. – М.: Флинта, 2003. – 840 с.

2. Изотова Т.М., Кузнецов В. О., Плотникова А.М. Судебная лингвистическая экспертиза по делам об оскорблении: науч.-информ. пособие для экспертов. – М.: ФБУ РФЦСЭ, 2016. – 112 с.

3. Абдулжанова З.А., Карымсакова Р.Д., Кудайбергенова Г.К., Муканова Н.А., Суимбаева С.Ж. Методика проведения судебно-экспертного исследования объектов, содержащих языковые признаки оскорбления. – Астана: МЮ РК, 2025. – 120 с.

4. Борчашвили И.Ш., Муканова Н.А. Проблемы экспертного исследования объектов, содержащих признаки оскорбления личности // Вестник права Республики Казахстан «Зангер». – 2025. – № 8(289). – С. 87–92.

5. Стернин И.А., Антонова Л.Г., Карпов Д.Л., Шаманова М.В. Выявление признаков унижения чести, достоинства, умаления деловой репутации и оскорбления в лингвистической экспертизе текста. – Ярославль, 2013. – 267 с.

6. Галяшина Е.И. Юридическая лингвистика: учебник для вузов. 2-е изд., перераб. и доп. – М.: Норма, 2019. – 320 с.

7. Баранов А.Н. Лингвистическая экспертиза текста: теория и практика. – М.: Флинта, 2017. – 592 с.

8. Карымсакова Р.Д., Ли В.С. Оскорбление и клевета: взгляд эксперта. – Алматы: «Әділ сөз», 2013. – 132 с.

9. Карымсакова Р.Д. Судебно-лингвистическая экспертиза в Республике Казахстан: теоретические и прикладные аспекты. – Астана: Центр судебных экспертиз МЮ РК, 2021. – 168 с.

10. Уголовный кодекс Республики Казахстан (с изменениями и дополнениями). – 2025 г.