Халықаралық ұйымдар шеңберінде цифрлық активтерді құқықтық реттеу

Бұл зерттеу цифрлық активтерді халықаралық реттеу жүйесінің даму үрдісін және жаһандық стандарттарды үйлестіру процесін қарастырады. Зерттеудің негізгі мақсаты – FATF, ХВҚ (IMF), Базель комитеті (BCBS), IOSCO және ЭЫДҰ (OECD) сияқты жетекші халықаралық ұйымдар әзірлеген саясат пен құқықтық негіздерді талдап, олардың Қазақстан Республикасындағы іске асырылу деңгейін бағалау. Зерттеу барысында салыстырмалы-құқықтық талдау, синтез және нормативтік тәсіл әдістері қолданылды. Мақалада FATF ұйымының ақшаны жылыстатуға және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимылға (AML/ CFT) бағытталған шаралары, ХВҚ-ның қаржылық тұрақтылық пен құқықтық айқындықты қамтамасыз етуге назар аударуы, BCBS-тің банктерге арналған пруденциялық стандарттарды әзірлеуі, IOSCO-ның инвесторларды қорғау және нарықтың тұтастығын қамтамасыз етуге бағытталған ұсынымдары, ал ЭЫДҰның салық салу және ақпарат алмасу мәселелеріне мән беруі көрсетілген. Авторлар салыстырмалы кестелер негізінде Қазақстанның осы халықаралық стандарттарды, әсіресе АХҚО аясында, қалай енгізіп жатқанын көрсетеді. Зерттеудің ғылыми және практикалық маңызы – халықаралық тәсілдерді жүйелеу және олардың Қазақстандағы цифрлық активтерді реттеу жүйесіне ықпалын анықтау. Бұл жұмыс жаһандық және ұлттық нормаларды жақындастыруға үлес қосып, реттеу мен инвесторларды қорғауды жетілдіруге бағытталған ұсыныстар ұсынады.

1. FATF. Updated Guidance for a Risk-Based Approach to Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers. Paris, FATF, 2021. URL: https://www.fatf-gafi.org/publications/fatfrecommendations/documents/Updated-Guidance-RBA-VA-VASP.html (accessed: 04.05.2025)

2. FATF. Mutual Evaluation Report of the Republic of Kazakhstan. 2023. URL: https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/fsrb-mer/Kazakhstan-EAG-Mutual-Evaluation-023.pdf (accessed: 04.05.2025)

3. Приказ Председателя Агентства Республики Казахстан по финансовому мониторингу от 22 декабря 2022 года № 425-НҚ «Об утверждении Методических рекомендаций по выявлению незаконных операций с использованием цифровых активов». URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32028862 (accessed: 04.05.2025)

4. Pavlidis G. International Regulation of Virtual Assets under FATF’s New Standards // Journal of Investment Compliance. 2020. Vol. 21. No. 1. P. 1–8. DOI: 10.2139/ssrn.4577857.

5. FATF. International Standards on Combating Money Laundering and the Financing of Terrorism & Proliferation. Paris, FATF, 2012–2025. URL: www.fatf-gafi.org/en/publications/Fatfrecommendations/Fatf-recommendations.html (accessed: 04.05.2025)

6. Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть) от 27.12.1994 г. (с изм. и доп. по состоянию на 2012 г.). URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1017157 (дата обращения: 04.05.2025)

7. Закон Республики Казахстан «О цифровых активах» от 6 февраля 2023 года № 193-VII. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33689356 (accessed: 04.05.2025)

8. IMF. 2023 Review of The Fund’s Anti-Money Laundering and Combating The Financing of Terrorism Strategy // Policy Papers. 2023. No. 052. DOI: 10.5089/9798400258763.007.

9. Alvarez F. et al. Are Cryptocurrencies Currencies? Bitcoin as Legal Tender in El Salvador. Cambridge, MA, National Bureau of Economic Research (NBER Working Paper No. 29968). 2022.

10. Налоговый кодекс Республики Казахстан от 25 декабря 2017 года № 120-VI. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=36148637 (accessed: 05.04.2025)

11. The rise of the digital asset industry was discussed at Astana Finance Days. URL: https://aifc.kz/news/the-rise-of-the-digital-asset-industry-was-discussed-at-astana-finance-days/ (accessed: 05.04.2025)

12. Национальный Банк Республики Казахстан. Digital Tenge. URL: https://nationalbank.kz/ru/page/Digital-Tenge (accessed: 05.04.2025)

13. Basel Committee on Banking Supervision. Prudential treatment of cryptoasset exposures. 2022. URL: https://www.bis.org/bcbs/publ/d545.htm (accessed: 20.04.2025)

14. AIFC. Rules and mechanisms of cooperation of Unbacked Digital Asset Exchanges and/or Centre Participants authorized to carry out digital assets-related activities with second-tier banks of the Republic of Kazakhstan (AIFC Rules No. FR00063 dated 20.04.2023).

15. Wong M.C.S., Chan E.K.H., Yousaf I. CBDCs, Regulated Stablecoins and Tokenized Traditional Assets under the Basel Committee Rules on Cryptoassets. 2024. DOI: 10.2139/ssrn.4936771

16. IOSCO. Policy Recommendations for Crypto and Digital Asset Markets. Final Report. 2023. URL: https://www.iosco.org/library/pubdocs/pdf/IOSCOPD747.pdf (accessed: 09.09.2025)

17. AIFC recognised among global leaders in implementing IOSCO digital asset standards. URL: https://aifc.kz/news/aifc-recognised-among-global-leaders-in-implementing-iosco-digital-asset-standards/ (accessed on: 24.10.2025)

18. OECD. Money Laundering and Terrorist Financing Awareness Handbook for Tax Examiners and Tax Auditors. Paris, OECD Publishing, 2019. DOI: 10.1787/abb43fc8-en.

19. Закон Республики Казахстан «О противодействии легализации (отмыванию) доходов, полученных преступным путем, и финансированию терроризма» от 28 августа 2009 г. № 191-IV. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30466908 (accessed: 12.05.2025)

20. AIFC Rules No. FR00063 dated 11.12.2023 (с изм. по состоянию на 17.05.2024). – URL: https://orderly.myafsa.com/api/pdf?articleId=a000100020002000V (accessed: 20.11.2025)