Жасанды интеллектті құқықтық реттеу: халықаралық тәжірибе және Қазақстан үшін сын-қатерлер

Бұл мақалада Қазақстандағы жасанды интеллектті (ЖИ) құқықтық реттеу мәселелері халықаралық тәжірибе аясында қарастырылады. Цифрлық технологиялардың қоғамдық өмірдің әртүрлі салаларында белсенді енгізілуіне қарамастан, ЖИ қолдануды реттейтін жүйелі заңнаманың болмауы атап көрсетіледі. Құқық жүйесіндегі негізгі мәселелер, оның ішінде ұғымдық аппараттың, этикалық стандарттардың, жауапкершілік механизмдерінің және ұлттық техникалық регламенттердің жоқтығы талданады. Ерекше назар Еуропалық Одақ, АҚШ және Қытайдың ЖИ-ды реттеу тәсілдеріне аударылады, оның ішінде тәуекелдерді классификациялау, алгоритмдердің айқындығы, жеке деректер мен адам құқықтарын қорғау мәселелері қарастырылады. Сонымен қатар, кемсітушілік, жеке өмірге қауіптер, деанонимизация, қоғамдық пікірді манипуляциялау және цифрлық теңсіздік сияқты қиындықтар бөлек қарастырылады. Қорытынды бөлімде Қазақстанда ЖИ саласындағы ұлттық заңнаманы әзірлеу, этикалық стандарттарды құру, тәуелсіз сараптамалар институтын енгізу және құқық пен технологияның тоғысындағы жаңа буын мамандарын дайындау қажеттілігі бойынша ұсыныстар беріледі. Бұл жұмыс Қазақстанның цифрлық трансформация және жасанды интеллект саласындағы құқықтық саясатты қалыптастыруға негіз бола алады.

1. U.S. House Bill 6216. Artificial Intelligence Initiative Act. 2020. URL: https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/6216/text (accessed: 20.05.2025)

2. European Commission. Proposal for a Regulation on Artificial Intelligence. URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1623335154975&uri=CELEX%3A52021PC0206 (accessed: 20.05.2025)

3. Закон Республики Казахстан от 21 января 2024 г. № 592-VII «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты по вопросам цифровизации». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2400000592 (дата обращения: 25.05.2025)

4. Симонова В., Сеитова А., Аубакир Ж. Правовое регулирование искусственного интеллекта в Казахстане и за рубежом. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32145977 (дата обращения: 25.05.2025)

5. Khamdamova F. The impact of digital technologies on human rights: positive effects, risks, trends, and prospects // International Journal of Innovative Technologies in Social Science. 2020. DOI: 10.31435/rsglobal_ijitss/30092020/7195.

6. United Nations General Assembly. Resolution 68/167 – The right to privacy in the digital age. URL: https://undocs.org/en/A/RES/68/167 (accessed: 25.05.2025)

7. OECD. Guidelines on the Protection of Privacy. URL: https://www.oecd.org/digital/privacy/ (accessed: 25.05.2025)

8. Council of Europe. Convention 108+. URL: https://www.coe.int/en/web/data-protection/convention108 (accessed: 25.05.2025)

9. Children’s Online Privacy Protection Act (COPPA). URL: https://www.ftc.gov/legal-library/browse/rules/childrens-online-privacy-protection-rule-coppa (accessed: 25.05.2025)

10. UK Information Commissioner’s Office. Age Appropriate Design Code. URL: https://ico.org.uk/for-organisations/guide-to-data-protection/ico (accessed: 25.05.2025)

11. Искусственный интеллект и Big Data в судебной и правоохранительной системе: реалии и вызовы времени // Материалы Международной научно-практической конференции. Академия правоохранительных органов при Генеральной прокуратуре Республики Казахстан. – 2023. – С. 67–75. URL: https://academy-gp.kz/?p=17660&lang=ru (дата обращения: 25.05.2025)

12. Как регулируется искусственный интеллект в Казахстане и в мире. URL: https://masa.media/ru/site/kak-iskusstvennyy-intellekt-reguliruyut-v-kazakhstane-i-mire (дата обращения: 25.05.2025)

13. Kuttybaeva A.K. Legal Science Series. 2024, vol. 29, no. 4(116). URL: https://law-vestnik.buketov.edu.kz/index.php/law/article/download/651/551 (accessed: 25.05.2025)

14. Қазақстан Республикасындажасандыинтеллектінідамытутұжырымдамасы 2024–2029 жылдарға. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 14 маусымдағы № 428 қаулысымен бекітілген.

15. Қазақстан Республикасының Цифрлық кодексінің жобасы. 2024. URL: https://digit.gov.kz/digitalcode (өтініш берілген күн: 25.05.2025)