Экономикалық қылмыстық қазақстан агроөнеркәсіптік кешенінің тұрақты дамуына әсері

Бұл мақалада отандық агроөнеркәсіптік кешенді (бұдан әрі – АӨК) криминализациялау процестері, сондай-ақ оның себептері мен жағдайлары талданады. Авторлар АӨК-де жасалған ұрлық және басқа да құқық бұзушылықтар туралы статистикалық мәліметтерді, баспа басылымдары мен Интернеттегі мақалалар мен жарияланымдарды талдайды. Ғылыми зерттеудің мақсаты – қолда бар ресми деректерді, құқықтық әдебиеттерді және басқа да мәліметтерді зерделеу және талдау негізінде Қазақстандағы агроөнеркәсіптік кешеннің криминализациялану процесін зерттеу. Осы саладағы қылмыстық құқық бұзушылықтарға ықпал ететін негізгі себептер мен жағдайларды анықтау және осы негізде олардың алдын алу бойынша бірқатар шараларды ұсыну. Мақала зерттеудің осы түрінде қолданылатын жалпы және арнайы әдістерді пайдалана отырып дайындалды. Осының бәрі авторларға жалпы республика бойынша да, оның жекелеген аймақтары үшін де (таңдамалы) барынша объективті криминологиялық сипаттама беруге мүмкіндік берді.

1. Мухамедиярова Ж. За шесть лет на субсидирование АПК Казахстана выделено 2,5 трилиона тенге. – Астана: МИА «Казинформ», 2025. URL: https://www.inform.kz/ru/za-shest-let-na-subsidirovanie-apkkazahstana-videleno-25-trln-tenge-8cd5a4 (дата обращения: 15.07.2025)

2. В 1.8 раза увеличился объем валовой продукции сельского хозяйства за последние 6 лет. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details/ опубликована 19.03.2025 г. (дата обращения: 22.07.2025)

3. Касым-Жомарт Токаев принял министра сельского хозяйства Айдарбека Сапарова. URL: https://www.akorda.kz/ru/Астана. 2024 г. (дата обращения: 14.07.2025)

4. Председатель Антикоррупционной службы назвал несколько примеров коррупционных схем и хищений субсидий в сфере сельского хозяйства. URL: https://tengrinews.kz/crime/40-milliardov-ushliveter-antikor-prestupleniyah-selskom-456166/ (дата обращения: 15.07.2025)

5. Председатель Антикоррупционной службы озвучил коррупционные схемы, используемые в сфере сельского хозяйства. URL: https://tengrinews.kz/crime/glava-antikora-rasskazal-prestupnyih-shemahselskom-453044/ (дата обращения: 23.07.2025)

6. Аудиторы выявили в аграрной отрасли финансовые нарушения на 2 млрд тенге. URL: https://forbes.kz/articles/auditory-vyyavili-v-agrarnoy-otrasli-finansovye-narusheniya-na-2-mlrd-tenge-2eb46b (дата обращения: 15.07.2025)

7. Байжанова А.К. Аграрная реформа и правопорядок. – Нур-Султан: Қазақ университеті, 2020. – 138 с.

8. Иванова О.В. Правовые основы защиты аграрных прав. – СПб.: Юридический центр Пресс, 2017. – 147 с.

9. Agricultural theft. URL: https://sr12.senate.ca.gov/bill/sb-224-rural-agriculture-theft-prevention (accessed: 14.12.2025)

10. Mulrooney K., Harkness A., Nolan H. Farm Crime and Farmer-Police Relationships in Rural Australia. October 2022. URL: https://www.researchgate.net/publication/364705708_Farm_Crime_and_Farmer-Police_Relationships_in_Rural_Australia (accessed: 29.01.2026)

11. O’Brien M., Windle Ja. The victimisation of farms in Ireland: fear of crime, social isolation and crime prevention. 2022. URL: https://www.researchgate.net/publication/364705708_Farm_Crime_and_FarmerPolice_Relationships_in_Rural_Australia (accessed: 29.01.2026)

12. Противодействие коррупции в сельском хозяйстве: комплексные подходы и эффективные решения. URL: https://kazagrex.kz/tpost/extuajpkf1-protivodeistvie-korruptsii-v-selskom-hoz (дата обращения: 22.07.2025)