Қазақстанның көші-қон саясатының ұлттық қауіпсіздік және шетелдік тәжірибе контексіндегі құқықтық қырлары

Мақалада ұлттық қауіпсіздік призмасы арқылы Қазақстанның көші-қон саясатының қазіргі жайкүйі қаралады. Авторлар мемлекеттің қарапайым бақылаудан және бұзушылықтарды тіркеуден алдын алу шаралары жүйесіне көшуін талдайды. Жұмыс мақсаты – көші-қон ағындарын басқару үшін Қазақстан Республикасының заңнамасына «цифрлық сүзгілер» мен болжамды модельдер енгізу қажеттілігін негіздеу. Зерттеу Қазақстанның стратегияларын салыстырмалы талдауға (Қазақстан Республикасының 2023–2027 жылдарға арналған көші-қон саясатының тұжырымдамасы және Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі көші-қон саясатының тұжырымдамасы) және шетелдік тәжірибені зерделеуге негізделеді. Сондайақ ағымдағы көші-қон трендтерін бағалау үшін Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігінің Ұлттық статистика бюросының деректері пайдаланылды. Талдау барысында e-Visa және e-Qonaq жүйелері Big Data аналитикалық әлеуетін толық көлемде пайдаланбай, есепке алу құралдары ретінде жұмыс істейтіні анықталды. Авторлар шетелдіктің құқықтық мәртебесін оның салық және әкімшілік тәртібімен байланыстыратын «көші-қон сенім индексін» енгізуді ұсынып отыр. Бұл мемлекетке мигранттарды бақылап қана қоймай, тәуекел аймақтарын алдын ала анықтауға мүмкіндік береді. Жұмыстың қорытындылары «цифрлық көшпенділер» мен еңбек мигранттарының мәртебесін реттейтін нормативтік актілерді пысықтау үшін пайдаланылуы мүмкін.

1. Закон Республики Казахстан от 22 июля 2011 года № 477-IV «О миграции населения» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 11.10.2025 г.) URL: http://prg.kz/document/?doc_id=31038298 (дата обращения: 12.01.2026)

2. Постановление Правительства Республики Казахстан от 29 декабря 2022 года № 961 «Концепция миграционной политики Республики Казахстан на 2023-2027 годы». Утратило силу в соответствии с постановлением Правительства РК от 15 декабря 2025 года № 1081 URL: http://prg.kz/document/?doc_id=34063814 (prg.kz in Bing) (дата обращения: 13.01.2026)

3. Постановление Правительства Республики Казахстан от 15 декабря 2025 года № 1081 «Концепция миграционной политики Республики Казахстан до 2030 года» URL: http://prg.kz/document/?doc_id=32733176&pos=2;67 (prg.kz in Bing) (дата обращения: 13.01.2026)

4. Ashworth A., Zedner L. Preventive Justice. Oxford: Oxford University Press, 2014. 310 p. ISBN 978-019-871440-1. URL: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198713258.001.0001.

5. Деловарова Л.Ф. Миграционная политика Казахстана: обзор внешнего вектора // International Relations and International Law Journal. – 2024. – Т. 105, № 1. – С. 50–57. URL: https://doi.org/10.26577/IRILJ.2024.v105.i1.05.

6. Култанова А.Е. и др. Improving the effectiveness of migration policy as a factor in the sustainable development of Kazakhstan // Вестник Национальной академии наук Республики Казахстан. – 2023. – № 6. – С. 444–461. URL: https://doi.org/10.32014/2023.2518-1467.643

7. Токаев потребовал от правительства и КНБ полной цифровизации миграционного учета. URL: https://www.zakon.kz/politika/6505683-tokaev-potreboval-ot-pravitelstva-i-knb-polnoy-tsifrovizatsii-migratsionnogo-ucheta.html (дата обращения: 01.03.2026)

8. Шайкенова P. Миграционные вопросы иностранных туристов в РК решают за 5 минут // КАЗИНФОРМ. URL: https://eqonaq.kz/news-detail-80?lang=kz (дата обращения: 10.03.2026)

9. Отчет Председателя КНБ РК Е. Сагимбаева Главе государства о результатах работы по обеспечению национальной безопасности. 25 октября 2025 года. URL: https://www.akorda.kz/ru/glava-gosudarstva-prinyal-predsedatelya-komiteta-nacionalnoy-bezopasnosti-ermeka-sagimbaeva-2591043. (дата обращения: 13.03.2026)

10. Постановление Правительства Республики Казахстан от 12 октября 2021 года № 729 «Об утверждении национального проекта «Сильные регионы – драйвер развития страны» (утратило силу). URL: http://prg.kz/document/?doc_id=33992206 (дата обращения: 20.03.2026)

11. Adamson F.B., Tsourapas G. The Migration State in the Global South: National Security, Development, and Local Governance // International Migration Review. 2019. Vol. 53. No. 2. P. 335–358. URL: https://doi.org/10.1177/0197918319879057

12. Castles S., de Haas H., Miller M.J. The Age of Migration: International Population Movements in the Modern World. Red Globe Press, 2020. 464 p. URL: https://doi.org/10.1080/10803920500434037.

13. Della Pergola S. Demographic Trends in Israel and Palestine: Prospects and Policy Implications // Israel Studies. 2003. Vol. 8. No. 1. P. 52–87. URL: https://www.researchgate.net/publication/268030623 (accessed: 20.03.2026)

14. Beduschi A. International migration management in the age of artificial intelligence // Migration Studies. 2021. Vol. 9. Iss. 3. P. 576–596. URL: https://doi.org/10.1093/migration/mnaa003.

15. Greenleaf G. Asian Data Privacy Laws: Trade & Human Rights Perspectives. Oxford: Oxford University Press, 2014. 579 p.

16. Broeders D., Hampshire J. Dreaming of seamless borders: ICTs and the pre-emptive governance of mobility // Journal of Ethnic and Migration Studies. 2013. Vol. 39. No. 8. P. 1201–1218. URL: https://doi.org/10.1080/1369183X.2013.787512.