Мемлекеттік цифрландыру жағдайындағы заманауи әскери-патриоттық тәрбие жүйесіндегі әдет құқығының орны

Зерттеу жұмысында қазақтың дәстүрлі әдет құқығы институттарының әскери-патриоттық тәрбиені қалыптастырудағы тарихи-құқықтық және әлеуметтік-педагогикалық рөлі қарастырылады. Әдет құқығы нормаларының («Жеті жарғы», әскери-патриоттық және әскери-жауынгерлік дәстүрлер) жастардың отансүйгіштік санасын, әскери борыш сезімін және азаматтық жауапкершілігін қалыптастыруға ықпалы зерттеу барысында талданады. Зерттеу нәтижесінде әдет құқығы әскери-патриоттық тәрбиенің құндылықтық-нормативтік негізі ретінде қарастырылып, оны цифрландыру және қазіргі Қазақстандағы әскери-патриоттық тәрбие жүйесіне интеграциялау бағыттары ұсынылады. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің «Smart военкомат», «Armia.kz», «Sarbaz 2.0» және «Askeri Ziyat» цифрлық жүйелеріне әдет құқығы нормаларын енгізу ғылыми жұмыстың жаңалығы ретінде қарастырылады. Шетелдік ғалымдардың зерттеу нәтижелері ғылыми жұмыстың эмпирикалық негізін құрады. Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің жасанды интеллект негізінде жұмыс істейтін цифрлық жүйелеріне әдет құқығы нормаларын енгізу арқылы әскери ұйымдар мен мекемелердегі әскери қызметкерлер мен сарбаздар арасында туындайтын құқықбұзушылықтардың алдын алу, сондай-ақ оларды шешу жолдары мен тетіктерін ғылыми тұрғыдан негіздеу зерттеу жұмысының негізгі мақсаты болып табылады.

1. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық құрылтайдың бесінші отырысында сөйлеген сөзі. URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-besinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-2005352 (өтініш берілген күн: 14.04.2025)

2. Қазақстан республикасының цифрлық кодексі. Қазақстан Республикасының Кодексі 2026 жылғы 9 қаңтардағы № 255-VIII ҚРЗ. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000255 (өтініш берілген күн: 15.04.2026)

3. Артықбаев Ж.О. «Жетi жарғы» – мемлекет және құқық ескерткiшi (зерттелуi, деректер, тарихы, мәтiнi). – Алматы: Жетi жарғы, 2012. – 192 б.

4. Жошы ұлысы Қазақстанның мемлекеттілік дәстүрінде айрықша орын алады – Президент. URL: https://egemen.kz/article/360214-zhoshy-ulysy-qazaqstannynh-memlekettilik-dasturinde-ayryqsha-orynalady-preziden?utm_source=chatgpt.com (өтініш берілген күн: 15.04.2026)

5. Knafo A., Schwartz S.H. Value Socialization in Families of Israeli-born and Soviet-born Adolescents in Israel // Journal of Cross-Cultural Psychology. 2001. Vol. 32. No. 2. P. 213–228. DOI: 10.1177/0022022101032002008 (accessed: 15.04.2026)

6. Kohlberg L. Essays on Moral Development. Vol. I: The Philosophy of Moral Development. – San Francisco: Harper & Row, 1981 (accessed: 15.04.2026)

7. Pozdnyakova I.A., Vereshagina E.A. Approaches to the Formation of Patriotic Culture of Youth // Scientific Notes of the Russian State Social University. 2017. Vol. 16. No. 5. P. 30–34.

8. Kuzembayeva G. Axiological dimension of citizenship and patriotism in a worldview of Kazakhs: A psycholinguistic study, East European Journal of Psycholinguistics. 2023. Vol. 10. No. 1. P. 116–135. DOI: 10.29038/eejpl.2023.10.1.kuz (accessed: 15.04.2026)

9. Sultanbaeva G.S., Velitchenko S.N., Lozhnikova O.P., Mukasheva M.T. «MANGILIK EL» as an Intellectual Matrix of Kazakhstan. Almaty: Kazakh University, 2019. P. 353–379.

10. Ibrayeva G., Kassen G., Tuleubekova N. Patriotic education in Kazakhstan: Theoretical and practical considerations. Journal of Social Science Research. 2019. Vol. 14. No. 2. P. 112–120.

11. Хара-Даван Э. Чингис-хан как полководец и его наследие. Культурно-исторический очерк Монгольской империи ХІІ-ХІY веков. – Алма-Ата: Крамдс-Ахмед Яссауи, 1992. – 272 с.

12. «Азаматтарға әскери-патриоттық тәрбие беру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 24 тамыздағы № 597 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 1 қазандағы № 816 қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2500000816 (өтініш берілген күн: 15.04.2026)

13. Ramashov O.N., Мussin К.S., Lavnichak А. Ways of formation of Kazakhstan’s patriotism in the course of Public Service and its legal basis // Вестник Карагандинского университета, Серия «Право». – 2021. – № 2(102). – C. 44–51. DOI: https://doi.org/10.31489/2021l2/44-51

14. Gubaidullin M. The Role of Zhety Zhargy in Formation of Legal Culture of Kazakhstan Society in the History of Kazakhstan State and Law // Theoretical & Applied Science. 2018. No. 7(63). P. 119–123. DOI: 10.15863/TAS.2018.07.63.16