Жаңа конституциялық реформа және мемлекеттік саланы цифрландыру жағдайында еңбек ету құқығы

Экономиканың цифрлық трансформациясы еңбек етуге конституциялық құқықтың мазмұнына және оны жүзеге асыру тетіктеріне елеулі ықпал етеді. Цифрлық технологиялардың таралауы, платформалық экономиканың дамуы, қашықтықтан жұмыспен қамту және еңбекті алгоритмдік басқару жүйелері жұмыскерлердің құқықтарын қорғаудың қолданыстағы құқықтық тетіктерін бейімдеуді талап ететін еңбек қатынастарының жаңа модельдерін қалыптастырады. Мұндай жағдайларда экономиканы цифрландыру кезеңінде жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қамтамасыз етудің конституциялық-құқықтық тетіктерін зерттеу ерекше өзекті болып отыр. Осы мақаланың мақсаты цифрлық экономика жағдайында еңбек етуге конституциялық құқықтың трансформациясын талдау және жұмыспен қамтудың жаңа нысандарының таралуы жағдайында жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қамтамасыз етудің заманауи конституциялық-құқықтық тетіктерін айқындау болып табылады. Зерттеу аясында цифрлық технологиялардың еңбек нарығының құрылымына ықпалы, платформалық жұмыспен қамтудың ерекшеліктері және еңбек процестерін басқарудың алгоритмдік жүйелерін қолдану мәселелері қарастырылады.

1. Ханин М.Ю. Особенности правового регулирования трудовых отношений в отдельных организациях при введении специальных мер в сфере экономики // Право и государство: теория и практика. – 2025. – № 7. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-pravovogo-regulirovaniya-trumovyhotnosheniy-v-otdelnyh-organizatsiyah-pri-vvedenii-spetsialnyh-mer-v-sfere-ekonomiki (дата обращения: 22.12.2026)

2. Кушебина Г.М., Абаева Г.И., Сеитова Г.Т., Жусупбекова Г.Е. Влияние цифровых технологий на рынок труда и занятость населения // Вестник Казахского университета экономики, финансов и международной торговли. – 2024. – № 1(54). – С. 174–181. DOI: 10.52260/2304-7216.2024.1(54).22

3. Bishop L., Carter C., Deakin S., Pourkermani A. Labour Rights in the Digital Economy. London: Digital Futures at Work Research Centre, 2025. URL: https://digit-research.org/wp-content/uploads/2025/05/DigitData-Commentary-Platform-Work-Index-1.pdf (accessed: 22.12.2026)

4. Нурмагамбетов А.М. Влияние искусственного интеллекта на трудовые отношения // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. – 2022. – № 4(141). – С. 114–122. DOI: 10.32523/2616-6844-2022-141-4-114-122

5. Bayazitova R., Kaishatayeva A., Vasilyev A. Working from Home, Telework, Equality and the Right to Privacy: A Study in Kazakhstan. // Soc. Sci. 2023. No. 12. P. 42. DOI: 10.3390/socsci12010042

6. Башиева Ж.К., Мухамедиева Г., Сыздыкова К., Бокижанова Ф., Маулина Н. Цифровая экономика в Республике Казахстан // Scientific Journal of Pedagogy and Economics. – 2023. – Т. 405. – №. 5. – С. 348–364. DOI: 10.32014/2023.2518-1467.596

7. Влияние цифровизации на рынок труда Республики Казахстан. Определение стратегии действий профсоюзов в Казахстане путем анализа доступа к социальной защите, правовой и практической среды трудовых отношений в секторах, где преобладают формы уязвимой занятости. URL: https://kasipodaq.kz/wp-content/uploads2022.pdf (дата обращения: 22.12.2026)

8. Kakizhanova T., Utepkaliyeva K., Zeinolla S., Aben A., Ilyashova G. Impact of Digitalization, Economic Growth and Birth Rate on Female Labor Force: Evidence from Kazakhstan // Economics. 2025. Vol. 13(2). P. 95–110. DOI: 10.2478/eoik-2025-0032

9. Косникова О.В., Золкин А.Л., Ожиганов В.Е., Дорждеева В.А. Перспективы развития цифровых платформ в глобализированном мире // Индустриальная экономика. – 2024. – № 1. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/perspektivy-razvitiya-tsifrovyh-platform-v-globalizirovannom-mire (дата обращения: 23.12.2026)

10. De Stefano V. Platform Work and the Employment Relationship // International Labour Review. 2021. Vol. 160. No. 3. P. 427–447.

11. Vallas S.P., Schor J.B. What Do Platforms Do? Understanding the Gig Economy // Annual Review of Sociology. 2020. Vol. 46. P. 273–294.

12. Kellogg K.C., Valentine M.A., Christin A. Algorithms at Work: The New Contested Terrain of Control // Academy of Management Annals. 2020. Vol. 14. No. 1. P. 366–410.

13. Wood A.J., Graham M., Lehdonvirta V., Hjorth I. Good Gig, Bad Gig: Autonomy and Algorithmic Control in the Global Gig Economy // Work, Employment and Society. 2019. Vol. 33. No. 1. P. 56–75.

14. Ajunwa I., Crawford K., Schultz J. Limitless Worker Surveillance // California Law Review. 2017. Vol. 105. No. 3. P. 735–776.

15. De Stefano V. The Rise of the Just-in-Time Workforce: On-Demand Work, Crowdwork and Labour Protection in the Gig Economy // Comparative Labor Law and Policy Journal. 2016. Vol. 37. No. 3. P. 471–504.

16. European Commission. Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on Improving Working Conditions in Platform Work. Brussels: European Commission, 2021. 35 p.

17. Лютов Н.Л. Трансформация трудового правоотношения и новые формы занятости в условиях цифровой экономики // Журнал российского права. – 2019. – № 7. – С. 115–130. DOI: 10.12737/jrl.2019.7.10

18. Трансформация права в цифровую эпоху: монография. – Барнаул: Изд-во Алт. ун-та, 2020. – 432 с.

19. Вуколов В.Л. Особенности нормативно-правового регулирования использования цифровых технологий на рынке труда и в сфере трудовых отношений // Социально-трудовые исследования. – 2023. – № 51(2). – С. 8–15. DOI: 10.34022/2658-3712-2023-51-2-8-15.