Табиғи ресурстарды мемлекеттік басқару жүйесіндегі браконьерлік: құқықтық реттеу мәселелері

Зерттеу экологиялық тұрақтылық пен қоғамдық тәртіпке қауіп төндіретін әлеуметтік-құқықтық құбылыс ретінде табиғи ресурстарды заңсыз басып алуды жан-жақты түсіндіруді қамтамасыз етеді. Браконьерлік тек нормативтік талаптарды бұзу ретінде ғана емес, сонымен қатар табиғи объектілер негізінен утилитарлық пайда арқылы қарастырылатын әлеуметтік құндылықтар дағдарысының көрсеткіші ретінде қарастырылады. Құжатта қолданыстағы категориялық тәсілдерді қайта қарау және өсімдік ресурстарын жабайы табиғатпен қатар заңмен қорғалатын объектілердің қатарына қосу қажеттілігі негізделген. Тақырыптың өзектілігі табиғатты заңсыз пайдаланудың трансшекаралық сипатының артуымен, биологиялық ресурстардың көлеңкелі нарықтарының кеңеюімен және әлеуметтік әр түрлі топтардың заңсыз схемаларға қатысуымен байланысты. Талдау көрсеткендей, экологиялық саясат құқықтық тетіктердің үйлесуі және табиғатқа жауапкершілікпен қарауды қалыптастыру арқылы ғана тиімді бола алады. Терминологиялық сәйкессіздіктерді жою және құқық қорғау органдарын жетілдіру үшін браконьерліктің бірыңғай заңнамалық анықтамасының қажеттілігіне ерекше назар аударылады. Пәнаралық тәсіл браконьерлікті ұлттық қауіпсіздікке және мемлекеттің экологиялық ерекшелігіне қауіп ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.

1. Kronenberg J. From neoliberal urban green space production and consumption to urban greening as part of a degrowth agenda // Cities. 2025. Vol. 159. Art. 105739. DOI: 10.1016/j.cities.2025.105739

2. Stewart M., Peters C., Ziegler M.J., Carleton W.C., Roberts P., Boivin N., Groucutt H.S. The state of the late Quaternary megafauna extinction debate: a systematic review and analysis // Frontiers in Mammal Science. 2025. Vol. 4. Article 1678231. DOI: 10.3389/fmamm.2025.1678231

3. Janssen J., Lemieux A., Nivette A., Ruiter S. A scoping review on what motivates individuals to illegally harvest wildlife // Global Crime. 2024. Vol. 25, No. 2. P. 97–121.

4. Carnwath L., Planning Policy and the Law // Journal of Environmental Law. 2023. Issue 1. P. 133–138. DOI: 10.1093/jel/eqac021

5. Акшатаева Ж.Б., Озенбаева А.Т. Экологическое право Республики Казахстан: учебное пособие. – Шымкент: издательство «Әлем», 2025. – 212 с.

6. Садвакасова А.Т., Тогайбаева Ш.С., Коппаева А.Ш. Браконьерство как комплексная эколого-правовая проблема // Наука и реальность. – 2025. – № 3(23) – С. 78–87

7. Abadikhah M. The Straight Baselines under the Convention on the Legal Status of the Caspian Sea: Iran’s Approach // Kutafin Law Review. 2023. Vol. 10. No. 2. P. 437–454. DOI: 10.17803/2713-0533.2023.2.24

8. На Бухтарме задержали браконьеров с 700 кг рыбы. URL: https://rus.baq.kz/na-buhtarme-zaderzhalibrakonerov-s-700-kg-ryby_300018571/ (дата обращения: 01.02.2026)

9. Обновленное издание Красной книги выпустят в РК (21.01.2025 г.). URL: https://khabar.kz/ru/news/obshchestvo/168758-obnovlennoe-izdanie-krasnoj-knigi-vypustyat-v-kazakhstane (дата обращения: 03.02.2026)

10. Брокгауз Ф.А., Ефрон И.А. Энциклопедический словарь в 41 томе + 2 дополнительных (86 полутомов), 121 240 статей, 7800 иллюстраций и 235 карт. URL: https://runivers.ru/lib/book3182/ (дата обращения: 03.02.2026)

11. Hudacek P. The royal forests of the Arpads in the eleventh and twelfth centuries // Journal of Medieval History. 2023. Vol. 49. No. 2. P. 175–200.

12. Петрова Т.М. Преступления против особо охраняемых диких животных и растений: квалификация, совершенствование механизма уголовно-правового противодействия: дис. … канд. юрид. наук: 5.1.4. – М.: Университет прокуратуры Российской Федерации, 2024. – 265 с.

13. Даль В.И. Толковый словарь живого великорусского языка: электронная версия // Словарь Даля онлайн. URL: https://slovardalja.net/ (дата обращения: 04.02.2026)

14. Zhang M., Zhang Z., Chen J., Cirella G.T., Xie Y. Understanding and Mitigating the Purchase Intention of Medicines Containing Saiga Antelope Horn among Chinese Residents: An Analysis of Influencing Factors // Diversity. 2024. Vol. 16. No. 1. Article 49. DOI: 10.3390/d16010049.

15. Roberts D.L., Mun K., Milner-Gulland E.J. A systematic survey of online trade: trade in Saiga antelope horn on Russian-language websites // Oryx. 2022. Vol. №56(3). P. 352–359. DOI: 10.1017/S0030605320001313.

16. Duffy R. Crime, Security, and Illegal Wildlife Trade: Political Ecologies of International Conservation // Global Environmental Politics. 2022. Vol. 22. No. 2. P. 23–44.