Тауар белгісін қорғау: Қазақстан мен Еуропалық Одақ тәжірибесі

Мақала Қазақстан Республикасы мен Еуропалық Одақтағы тауар белгілерін қорғау тетіктеріне салыстырмалы-құқықтық талдау жасауға арналған. Зерттеудің өзектілігі екі юрисдикцияда да айрықша құқықтарды бұзу жағдайларының көбеюімен, сондай-ақ ЕАЭО шеңберінде өңірлік құқықтық жүйелердің жақындасу үдерісімен және халықаралық стандарттармен үйлестіру қажеттілігімен айқындалады. Зерттеудің мақсаты – құқық қолдану тәжірибесіндегі ортақ ұстанымдар мен негізгі айырмашылықтарды анықтау, сондай-ақ ЕО тәжірибесін ескере отырып, Қазақстан заңнамасын жетілдіруге бағытталған ұсынымдар әзірлеу. Зерттеудің әдіснамалық негізін салыстырмалы-құқықтық талдау, сот тәжірибесі және статистикалық деректер қамтиды. Мақалада Қазақстан тәжірибесіндегі негізгі істер мен Еуропалық одақ Сотының прецеденттері қарастырылды. Қазақстан жүйесі контрафакцияға қарсы тиімді күрес жүргізеді, ал ЕО тәжірибесі көбіне бренд беделін қорғауға және оның абыройына нұқсан келтіруі мүмкін әрекеттердің алдын алуға бағытталған; осыған байланысты еуропалық тәжірибені Қазақстан заңнамасына енгізу мақсатында келесі шаралар ұсынылады:

«Тауар белгілері, қызмет көрсету белгілері, географиялық нұсқамалар және тауарлар шығарылған жерлердің атаулары туралы» заңның 43-бабына бренд беделін қорғауды енгізу арқылы өзгерістер енгізу; заңсыз цифрлық контентті жедел жою рәсімін белгілеу; сондай-ақ медиация тетіктерін дамыту арқылы дауларды сотқа дейін реттеуді күшейту.

1. Trademarks. URL: https://www.wipo.int/en/web/trademarks#:~:text=A%20trademark%20is%20a%20sign,can%20I%20protect%20my%20trademark%3F (accessed: 09.02.2026)

2. Закон Республики Казахстанот 26 июля 1999 года№ 456 «Отоварныхзнаках, знакахобслуживания, географических указаниях и наименованиях мест происхождения товаров». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z990000456_ (дата обращения: 20.01.2025)

3. Регламент (ЕС) 2017/1001 Европейского Парламента и совета от 14 июня 2017 г. о товарном знаке Европейского союза. URL: https://www.wipo.int/wipolex/ru/legislation/details/18298 (дата обращения: 25.01.2025)

4. Castaldi C. To trademark or not to trademark: The case of the creative and cultural industries // Research Policy. 2018. Vol. 47. No. 3. P. 606–616.

5. Directive 89/104/EEC of 21 December 1988 to approximate the laws of the Member States relating to trade marks. URL: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/1989/104/oj/eng (accessed: 09.01.2025)

6. Приложение №26 к Договору о ЕАЭС. URL: https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_163855/bd226dd95ecfd44a5e4398f10520b0ba963d05d5/ (дата обращения: 20.01.2025)

7. Directive (EU) 2015/2436 of the European Parliament and of the Council of 16 December 2015 to approximate the laws of the Member States relating to trade marks (recast). URL: Directive 2015/2436 EN EUR-Lex (accessed: 09.01.2025)

8. Zyl Ch., Ferdinand J., Garlantezec S.Ch. EUIPO trade mark filings 2023-2024: Key insights and trends. URL: https://www.marks-clerk.com/insights/articles/euipo-trade-mark-filings-2023-2024-key-insights-and-trends/ (accessed: 11.01.2025)

9. Информация о проделанной работе территориальными органами юстиции за 2025 год. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/adilet-kis/documents/details/970931?lang=ru (дата обращения: 16.04.2026)

10. Апелляционный совет, политика маркетплейсов и рассматриваемые дела: Минюст о защите права интеллектуальной собственности. URL: https://primeminister.kz/ru/news/reviews/apellyatsionnyysovet-politika-marketpleysov-i-rassmatrivaemye-dela-minyust-o-zashchite-prava-intellektualnoysobstvennosti-29041 (дата обращения: 31.01.2025)

11. Heymann L.A. The scope of trademark law in the age of the Brand persona // Va. L. Rev. Brief. 2012. Vol. 98. P. 61.

12. Skoko H. Theory and practice of parallel imports: the New Zealand case. 1994. URL: https://www.academia.edu/2160193/THEORY_AND_PRACTICE_OF_PARALLEL_IMPORTS_THE_NEW_ZEALAND_CASE (accessed: 16.04.2026)

13. Незаконное использование товарного знака. URL: https://almaty.sud.kz/rus/news/nezakonnoeispolzovanie-tovarnogo-znaka-1 (дата обращения: 15.04.2026)

14. Policy document MEB 14. Parallel importation: marketing authorisation and maintenance. 5 August 2025. 40 p. URL: https://english.cbg-meb.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2023/01/01/meb14-parallel-import-authorisation-and-maintenance/MEB+14-250805-Parallelimport+Handelsvergunning+en+onderhoud+EN.pdf (accessed: 16.04.2026)

15. Silhouette International Schmied GmbH & Co. KG v. Hartlauer Handelsgesellschaft mbH (C-355/96, 1998). URL: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-355/96 (accessed: 19.01.2025)

16. Judgment of the Court (First Chamber) of 14 July 2011. Viking Gas A/S v Kosan Gas A/S. URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:62010CJ0046 (accessed: 21.01.2025)

17. Merck, Sharp & Dohme GmbH v. Paranova Pharmazeutika Handels GmbH (C-443/99, 2002). URL: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=en&T,F&num=C-443/99 (accessed: 21.01.2025)

18. Judgment of the Court of 4 November 1997. Parfums Christian Dior SA and Parfums Christian Dior BV v Evora BV. URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=ecli%3AECLI%3AEU%3AC%3A1997%3A517 (accessed: 21.02.2026)

19. Aaker D.A. Building Strong Brands. London, 2010. P. 19–20.

20. Epstein R.A. Why Restrain Alienation? // Columbia Law Review. 1985. No. 970. P. 970–990.

21. Rose-Ackerman S. Inalienability and the Theory of Property Rights // Columbia Law Review. 1985. No. 932. P. 931–969.