Интеллектуалдық меншік құқығындағы уақыт пен кеңістік

Бұл мақала зияткерлік меншік құқығы саласындағы «уақыт» пен «кеңістік» категорияларын қарастырады. Уақыт пен кеңістік жалпы өмірдің физикалық табиғи процестерінің көрінісі болып табылады және толықтай объективті көрсеткіштер ретінде олар құқықтық тұрғыдан маңызды категориялар ретінде де қызмет ете алады. Мақалада автор зияткерлік меншік саласындағы қатынастарға уақыттың әсерін ашып көрсетеді және айрықша құқықтардың мерзімі мәселесін қарастырады, себебі зияткерлік меншік объектілеріне меншік құқықтары тек белгілі бір мерзімге ғана саудаға шығарылады, ал жеке емес мүліктік емес құқықтар мәңгілік сипатта болып, мазмұны мен қорғалуы тұрғысынан уақыт факторынан тәуелсіз. Автордың назарын аударатын тағы бір категория – заңда «аумақ» ұғымымен байланысты кеңістік. Айрықша құқықтар шектеулі және сондықтан тек белгілі бір аумақта ғана жүзеге асырылады. Автор осы ережеге қатысты ерекшеліктерді қарастырады. Интеллектуалдық меншік құқықтары қазіргі уақытта интернеттегі объектілерді пайдалану және жасанды интеллектпен байланысты жаңа сын-қатерлерге тап болуда. Интернет кеңістігі мемлекеттік шекаралармен шектелмегендіктен, барлық әлеуметтік қатынастарды реттеу қиын. Заңның міндеті – цифрлық кеңістікте зияткерлік меншікпен байланысты туындайтын әлеуметтік қатынастарды құқықтық реттеуді қамтамасыз ету және дәстүрлі аумақтық тәсілмен мемлекеттік юрисдикцияны негіздей алмайтын интернетте жеке мүліктік емес және айрықша құқықтарды қорғау механизмін әзірлеу.

1. Ranchordás S. Time, Timing, And Experimental Legislation. The Theory and Practice of Legislation. 2015. Vol. 3(2). P. 135–139. URL: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20508840.2015.1092728 (accessed: 09.02.2026)

2. Матузов Н.И., Малько А.В. Теория государства и права: учебник. – 4-е изд., испр. и доп. – М.: Издательский дом «Дело» РАНХиГС, 2016. – 528 с.

3. Ляпин А.И. Пространство и время в физической терминологии. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/prostranstvo-i-vremya-v-fizicheskoy-terminologii (дата обращения: 09.02.2026)

4. Тенилова Т.Л. Время в праве. URL: https://www.litres.ru/book/tatyana-lvovna-tenilova/vremya-v-prave-48565131/chitat-onlayn/ (дата обращения 09.02.2026)

5. Догадайло Е.Ю. Время и право: теоретико-правовое исследование: дисс. … д.ю.н. Специальность 12.00.01 – Теория и история права и государства; история учений о праве и государстве. – М., 2013. – 54 c.

6. Ендольцева Ю. Влияние времени на действие права // Право и управление. XXI век. – 2013. – № 2. – С. 149–155. URL: https://mgimo.ru/upload/iblock/be4/be47301d73dedc726679f5f5a8f0268a.pdf?utm_source=google.com&utm_medium=organic&utm_campaign=google.com&utm_referrer=google.com (дата обращения: 09.02.2026)

7. Волк И.В. Право, время и пространство: теоретический аспект: дисс. … к.ю.н. Специальность 12.00.01 – Теория и история права и государства; история учений о праве и государстве. – 2004. URL: https://www.dissercat.com/content/pravo-vremya-i-prostranstvo-teoreticheskii-aspekt (дата обращения: 09.02.2026)

8. Крупко С.И. Cпецифика разграничения суверенной власти при осуществлении регулятивной функции в сфере интеллектуальной собственности // Труды Института государства и права Российской академии наук. – 2015. – № 6. – С. 125–133.

9. Бородаенко Н.В., Максименко А.В. Территориальный характер прав интеллектуальной собственности в сети Интернет и международное частное право // International Journal of Humanities and Natural Sciences. – 2021. – Т. 11-3 (62). – С. 82–84.

10. Шахназаров Б.А. Особенности реализации территориального принципа охраны объектов промышленной собственности // Вестник Университета им. Е.О. Кутафина (МГЮА). – 2016. – № 12. – С. 142–149.

11. Шахназаров Б.А. Особенности реализации принципа национального режима на современном этапе развития охраны промышленной собственности // Вестник Саратовской государственной юридической академии. – 2019. – № 4. – С. 136–150.

12. Договор о Евразийском экономическом союзе (г. Астана, 29 мая 2014 года). URL: https://prg.kz/document/?doc_id=31565247&pos=1276;43 (дата обращения: 09.02.2026)

13. Протокол об охране и защите прав на объекты интеллектуальной собственности (Приложение № 26 к Договору о ЕАЭС). URL: https://prg.kz/document/?doc_id=31568089&pos=25;-21&searchText=%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F (дата обращения: 09.02.2026)

14. Евразийская патентная конвенция (г. Москва, 9 сентября 1994 года). URL: https://prg.kz/document/?doc_id=1007750&pos=19;271 (дата обращения: 09.02.2026)

15. Протокол об охране промышленных образцов к Евразийской патентной конвенции от 9 сентября 1994 года. URL: https://prg.kz/document/?doc_id=34099796&pos=24;230 (дата обращения: 09.02.2026)

16. Леанович Е.Б. Трансграничные аспекты охраны прав интеллектуальной собственности в условиях глобализации // Имущественные отношения в Российской Федерации. – 2009. – № 10. – 6–13.

17. Исмаилов Р.А., Нечаева Д.С. Территориальный принцип права интеллектуальной собственности на современном этапе развития интеллектуально-правовых отношений // Ленинградский юридический журнал. – 2021. – № 3. – С. 88–102.

18. Оркина Е.А. Интеллектуальная собственность в цифровой среде: проблемы и решения // Философия права. – 2020. – № 2(93). – С. 44–50.

19. Кирилюк О.В. Международно-правовые основы саморегулирования в киберпространстве // Право. Журнал Высшей школы экономики. – 2016. – № 1. – С. 177–188. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodno-pravovye-osnovy-samoregulirovaniya-v-kiberprostranstve (дата обращения: 09.02.2026)

20. Карцхия А.А. Интеллектуальная собственность в киберпространстве: новые условия правоприменения // Мониторинг правоприменения. – 2017. – № 1. – С. 50–52. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodno-pravovye-osnovy-samoregulirovaniya-v-kiberprostranstve (дата обращения: 09.02.2026)