Қазақстан Республикасының қылмыстық процесінде алаяқтық туралы істер бойынша цифрлық дәлелдемелерді пайдалану ерекшеліктері

Ұсынылған мақала алаяқтық істер бойынша қылмыстық процесте цифрлық дәлелдемелерді қолдану ерекшеліктеріне арналған. Тақырыпты таңдау технологияның қазіргі дамуы қылмыстық құқық бұзушылықтардың, соның ішінде алаяқтықтың сипатына, сондай-ақ дәлелдемелер жинау процесіне айтарлықтай әсер еткендігіне байланысты. Құқық қолдану шеңберінде тергеу және анықтау органдары электрондық хат-хабарлардан алынған мәліметтерде көрінетін цифрлық дәлелдемелердің рөлінің өсуіне тап болады. Бұл өз кезегінде қосымша сұрақтардың пайда болуына әкеледі. Осы мақаланың авторлары алаяқтық істерді тергеу кезінде қылмыстық процесте цифрлық дәлелдемелерді қолдану ерекшеліктерін анықтауды мақсат етті. Мақала жазу кезінде қолданылатын жалпы ғылыми және арнайы әдістердің арсеналынан таңдалған әдістер авторларға Қазақстанның қолданыстағы заңнамасына да, ғылыми доктринаға да сыни талдау жүргізуге мүмкіндік берді. Авторлар тұжырымдаған тұжырымдар туындаған мәселелерді ғана емес, сонымен қатар алаяқтық істердегі цифрлық дәлелдемелердің бірегей ерекшеліктерінің призмалары арқылы осындай мәселелерді шешудің нұсқаларын ұсынуға мүмкіндік береді.

1. Кужабаева Г.М., Калиев А.К. Формирование правовых основ использования электронно-информационных технологий в уголовном процессе и производстве по делам об административных правонарушениях // Вестник Карагандинского университета. – Серия «Право». – 2022. – № 2(106). – С. 64–71.

2. Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан от 4 июля 2014 года № 231-V ЗРК. В редакции Закона РК от 03.01.2026 № 252-VIII // ИПС «Әділет». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000231 (дата обращения: 10.01.2026)

3. Смирнов А.В., Калиновский К.Б. Уголовный процесс: учебник. 8-е изд., перераб. и доп. – М.: Норма, 2021. – 784 с.

4. Horsman G. Digital evidence strategies for digital forensic science device examinations // Digital Investigation. 2023. Vol. 44. Article 301544. URL: https://dspace.lib.cranfield.ac.uk/server/api/core/bitstreams/a7d8d978-b391-4983-a110-d30a3612baaf/content (accessed: 01.02.2026)

5. Miha E., Pekmezi I. Electronic evidence in the criminal process // Academic Journal of Business, Administration, Law and Social Sciences. 2024. Vol. 10. No. 2. P. 1–11.

6. Утанов М. А. Использование электронных доказательств в судебном разбирательстве в странах СНГ и дальнего зарубежья // Право и правореализация в современных условиях. URL: file:///C:/Users/Asus/Downloads/editor,+journal-3-2016-10-18.pdf (дата обращения: 07.02.2026)

7. Боронина А.Е. Использование информационных технологий как способ совершения хищения // Вестник науки. – 2023. – № 11. – С. 252–257.

8. Сыпачев А.Ю. Основные способы хищений с использованием сети Интернет // Концепт. – 2019. – № 10. – С. 1–6.

9. Гундерич Г.А. Использование информационных технологий в качестве способов совершения преступления // Противодействие правонарушениям, совершаемым с использованием информационных технологий: сборник статей по материалам научно-практической конференции (III школы-семинара молодых ученых-юристов). – М., 2020. – С. 11–17.

10. Уголовный кодекс Республики Казахстан от 3 июля 2014 года № 226-V ЗРК. В редакции Закона РК от 03.01.2026 № 252-VIII // Ведомости Парламента РК, 2014 г. № 13-II. Ст. 83.

11. Тлеубаев Д.К., Иманбаев С.М., Карымсаков Р.Ш. Цифровизация уголовного процесса в Республике Казахстан: становление и практика применения // Colloquium-journal. – 2021. – № 11(98). – С. 31–37.

12. Utepov D.P. Digital Information as Proof in Criminal Proceedings // Вестник Академии правоохранительных органов при Генеральной прокуратуре Республики Казахстан. – 2021. – № 3. – С. 45–56.

13. Шарипова А.Б., Мухамадиева Г., Аманкулов А.Х. О свойствах доказательств в уголовном процессе // Вестник КазНУ им. аль-Фараби. Заң сериясы. – 2020. – № 1(93). – С. 128–138.

14. Jshi N., Kumar R., Patel P. The Role of Electronic Evidence in the Civil Case Evidence Process // Rechtsnormen Journal of Law. 2025. Vol. 3(1). P. 80–90.

15. Досаев Т.Б. Цифровизация доказательственной базы в гражданском процессе: практика судов Республики Казахстан // ИС «Параграф». URL: https://prg.kz/document/?doc_id=32329244&utm_source=chatgpt.com (дата обращения: 20.02.2026)

16. Шарипова А.Б., Арын А.А., Куаналиева Г.А. Ақпараттық қоғамның жаһандануы жағдайында қылмысқа қарсы күрестің құқықтық аспектілері // Қазақстан Республикасы Заңнама және құқықтық ақпарат институтының хабаршысы. – 2023. – № 2. – С. 112–123.

17. Уголовно-процессуальный кодекс Грузии от 9 октября 2009 года № 1772-IIc (с изменениями и дополнениями по состоянию на 16.10.2025 г.) // ИС «Параграф». URL: https://prg.kz/document/?doc_id=37807676 (дата обращения: 05.03.2026)

18. Brenner S.W. Law in an era of smart technology: digital evidence and criminal justice // Oxford Journal of Legal Studies. 2020. Vol. 40(2). P. 233–259.

19. Ибрагимова А.М. Модернизация доказывания в уголовном судопроизводстве в условиях трансформации // Вестник Казанского юридического института МВД России. – № 3. – Т. 16. URL: https://vestnikkui.ru/ru/storage/viewWindow/229677 (дата обращения: 05.03.2026)