Қылмыстық сот ісін жүргізуде жасанды интеллектіні пайдалану арқылы алынған дәлелдемелердің жол берілушілігі мен бағалану

Бұл мақала Қазақстан Республикасының қылмыстық сот ісін жүргізуінде жасанды интеллект технологияларын қолдану арқылы алынған дәлелдемелердің жол берілушілігі мен оларды бағалаудың өзекті мәселелерін зерттеуге арналған. Зерттеудің өзектілігі қылмыстық қудалау органдары мен соттардың қызметіне алгоритмдік талдау жүйелерін, зияткерлік бейнебақылауды, бет-әлпетті тану технологияларын және үлкен деректерді өңдеу құралдарын белсенді енгізуімен негізделеді. Зерттеудің мақсаты –жасанды интеллект негізінде қалыптасқан дәлелдемелердің құқықтық табиғатын анықтау, сондай-ақ Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу заңнамасына сәйкес олардың жол берілу шарттары мен бағалау ерекшеліктерін айқындау болып табылады. Жұмыстың ғылыми және практикалық маңыздылығы дәлелдемелік базаны қалыптастыру кезінде жасанды интеллектіні қолданумен байланысты процестік тәуекелдерді жүйелеуде және құқық қолдану практикасында оларды азайту бойынша нақты ұсыныстар әзірлеуде көрініс табады. Зерттеу нәтижесінде алгоритмдердің тексерілуі, деректердің түпнұсқалығы мен қадағалануы, сондай-ақ тараптардың теңдігі мен процестік кепілдіктердің сақталуы жасанды интеллект негізінде алынған ақпараттың заңдылығын бағалаудың шешуші критерийлері ретінде негізделді. Авторлар «Тергеуші көмекшісі» пилоттық жобасын талдау негізінде цифрлық құралдарды процестік верификациялаудың қажеттілігі туралы қорытынды жасайды.

1. Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан от 3 июля 2014 года № 226-V ЗРК (с изменениями и дополнениями по состоянию на 2024 г.) URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000231 (дата обращения: 29.03.2026)

2. Кусаинов Д.Т. Цифровые доказательства в уголовном процессе Республики Казахстан // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия: Право. – 2021. – № 4. – С. 45–53.

3. Сейдахметов А.А. Проблемы оценки электронных доказательств в уголовном судопроизводстве // Юридическая наука и практика. – 2022. – № 2. – С. 67–74.

4. Бекмухаметов Е.К. Использование специальных технических средств в доказывании по уголовным делам // Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2020. – № 3. – С. 112–120.

5. Ashley K.D. Artificial Intelligence and Legal Analytics: New Tools for Law Practice in the Digital Age. Cambridge: Cambridge University Press, 2020. 240 р.

6. Искусственный интеллект поможет следователям: МВД запустило новый проект. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/press/news/details/1034235?lang=ru (дата обращения: 29.03.2026)

7. Surden H. Artificial Intelligence and Law: An Overview // Georgia State University Law Review. 2021. Vol. 35. No. 4. P. 1305–1337.

8. Casey E., Ferraro M., Nguyen L. Investigation and prosecution of digital evidence // Digital Investigation. 2020. Vol. 32. P. 200–215.

9. Gless S., Silverman E., Weigend T. If Robots Cause Harm, Who Is to Blame? Self-Driving Cars and Criminal Liability // New Criminal Law Review. 2021. Vol. 24. No. 3. P. 412–436.

10. European Commission. Ethics Guidelines for Trustworthy AI. Brussels, 2020. URL: https://digitalstrategy.ec.europa.eu/en/library/ethics-guidelines-trustworthy-ai (accessed: 29.03.2026)

11. Fair Trial International. Automating Justice: The Use of Artificial Intelligence in Criminal Justice Systems. London, 2022. URL: https://www.fairtrials.org/articles/publications/automating-injustice/ (accessed: 29.03.2026)

12. Искусственный интеллект в уголовном процессе: новые горизонты расследовании. URL: https://academy-gp.edu.kz/?p=26465&lang=ru (дата обращения: 29.03.2026)

13. Закон Республики Казахстан от 17 ноября 2025 года № 230-VIII ЗРК «Об искусственном интеллекте». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2500000230 (дата обращения: 29.03.2026)