Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығындағы фишинг: заңнамалық олқылықтар және құқық қолданудағы қиындықтар

Қоғамның қарқынды цифрлық трансформациясы жағдайында фишинг киберқылмыстың ең кең таралған түрлерінің бірі болып отыр. Мақалада оның Қазақстандағы қылмыстық-құқықтық саралану мәселелері қарастырылып, ақпараттық технологияларды пайдалана отырып жасалған әрекеттерді дәл бағалауға кедергі келтіретін заңнамалық олқылықтар анықталады. Іс жүзінде мұндай әрекеттер Қылмыстық кодекстің әртүрлі баптары бойынша сараланады, бұл қылмыстардың алдын алу тиімділігін төмендетеді. Сот істерін талдау электрондық ресурстар негізгі құрал болған кезде қылмыс құрамдарын ажырату және қасақана ниетті анықтау қиындықтарын көрсетеді. Шетелдік тәжірибемен салыстыру көптеген елдерде фишингтің дербес қылмыс ретінде танылғанын көрсетеді, бұл әрекеттерді дәлірек саралауға және ерте араласуға мүмкіндік береді. Зерттеудің әдіснамасы формалды-құқықтық талдауды, салыстырмалы-құқықтық зерттеуді және сот тәжірибесін зерделеуді қамтиды. Мұндай тәсіл негізгі проблемаларды анықтауға және практикалық шешімдер ұсынуға көмектеседі. Авторлар Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне өзгерістер енгізу қажеттілігін негіздейді, оған фишингті желілік алаяқтықтың бір түрі ретінде нақты нормативтік анықтамасымен бірге тікелей бекіту кіреді. Бұл ұсыныстарды іске асыру құқық қолдануды біріздендіреді, сот шешімдерінің болжамдылығын арттырады және азаматтарды цифрлық ортада қорғауды күшейтеді. Нәтижелер теориялық және практикалық маңызға ие болып, қылмыстық құқық теориясының дамуына және киберқылмысқа қарсы тиімді шараларды қалыптастыруға ықпал етеді.

1. Ещанов А.Ш. Профилактика мошенничества с использованием информационных систем. URL: https://infozakon.kz/life/26585-profilaktika-moshennichestva-s-ispolzovaniem-informacionnyh-istem.html (дата обращения: 11.02.2026)

2. Уголовный кодекс РК 3 июля 2014 года № 226-V URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000226 (дата обращения: 11.02.2026)

3. Щербаков К.А., Баласян Г.В. Проблемы уголовно-правовой квалификации киберпреступлений в условиях цифровизации общества // Вестник науки. – 2025. – № 12(93). – Т. 4. – С. 428–443. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-ugolovno-pravovoy-kvalifikatsii-kiberprestupleniy-v-usloviyah-tsifrovizatsii-obschestva (дата обращения: 11.02.2026)

4. Сафонова О.Н. Социальная инженерия и мошенничество в мессенджерах: правовые риски цифрового доверия. Международно-правовое регулирование. URL: https://kazlawreview.kz/soczialnayainzheneriya-i-moshennichestvo-v-messendzherah-pravovye-riski-czifrovogo-doveriya-mezhdunarodno-pravovoe-regulirovanie. (дата обращения: 11.02.2026)

5. Alseitov K. Cybercrime in the Republic of Kazakhstan: problems and solutions. 2020. URL: https://academy-rep.kz/uploads/821-47b224e40f0b736aa6296d9cae019f84.pdf. (дата обращения: 15.02.2026)

6. Criminal Code Act 1995 (Cth), Part 10.7 – Computer offences. URL: https://www.legislation.gov.au/C2004A04868/2025-01-09/2025-01-09/text/original/epub/OEBPS/document_1/document_1.html (accessed: 10.02.2026)

7. Canada. Department of Justice. Criminal Code (R.S.C., 1985, c. C-46). Section 380(1). Fraud URL: https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/c-46/section-380.html (accessed: 10.02.2026)

8. Innovation, Science and Economic Development Canada (ISED). Canada’s Anti-Spam Legislation (CASL). URL: https://ised-isde.canada.ca/site/canada-anti-spam-legislation/en (accessed: 10.02.2026)

9. Streiber R., Pöhn D. Legal and ethical considerations when conducting phishing experiments in Germany // International Cybersecurity Law Review. 2025. Vol. 6. P. 239–251. DOI: 10.1365/s43439-02500148-2. URL: https://doi.org/10.1365/s43439-025-00148-2 (accessed: 10.02.2026)

10. California Legislature. Business and Professions Code § 22948.2 (Anti-Phishing Act of 2005). URL: https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/codes_displaySection.xhtml?lawCode=BPC&sectionNum=22948.2 (accessed: 10.02.2026)

11. Egypt. Law No. 175 of 2018 on Anti Cyber and Information Technology Crimes. URL: https://www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/19959 (accessed: 10.02.2026)

12. Ghana. Cybersecurity Act, 2020 (Act 1038). URL: https://ghalii.org/akn/gh/act/2020/1038/eng@2020-12-29/source.pdf (accessed: 10.02.2026)

13. Ministry of Home Affairs Singapore. Remarks on Anti-Scam Command. URL: https://www.mha.gov.sg/mediaroom/speeches/transcript-of-remarks-by-mrs-josephine-teo-minister-for-communications-andinformation-second-minister-for-home-affairs-session-1-of-the-global-fraud-summit/ (accessed: 10.02.2026)

14. Уголовный кодекс Российской Федерации (Федеральный закон № 63-ФЗ от 13 июня 1996 г., с изменениями и дополнениями). URL: https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_10699/ (дата обращения: 07.02.2026)

15. Council of Europe. Cybercrime Convention Committee (T-CY): Assessments of legislation on cybercrime and electronic evidence (2024). URL: https://www.coe.int/en/web/cybercrime/t-cy (accessed: 10.02.2026)

16. Khamit E., Mukhamadieva G., Togaibaeva S., Mashabayev A., Salykova A., Karakushev S. Criminological Characterization of Internet Fraud: Experience of the Republic of Kazakhstan // Pakistan Journal of Criminology. 2024. Vol. 16. No. 4. P. 809–822. URL: https://www.pjcriminology.com/publications/criminological-characterization-of-internet-fraud-experience-of-the-republic-of-kazakhstan/ (accessed: 10.02.2026)

17. Бухар-Жырауский районный суд Карагандинской области. Приговор от 23 января 2026 года по делу № 3541-26-00-1/1 в отношении Бадельханье О. по ст. 190 ч. 2 п. 4 УК РК. Банк судебных актов Верховного Суда Республики Казахстан. URL: https://office.sud.kz (дата обращения: 11.02.2026)

18. Суд № 2 города Усть-Каменогорска Восточно-Казахстанской области. Приговор от 14 мая 2024 года по делу № 6310-24-00-1/245 в отношении Кузнецова А.В. по ст. 190 ч. 2 п. 4 УК РК. Банк судебных актов Верховного Суда Республики Казахстан. URL: https://office.sud.kz (дата обращения: 11.02.2026)

19. Суд № 2 города Усть-Каменогорска Восточно-Казахстанской области. Приговор от 27 августа 2024 года по делу № 1-353/2024 в отношении Абдрахманова А.Е. по ст. 190 ч. 4 п. 2 УК РК. Банк судебных актов Верховного Суда Республики Казахстан. URL: https://office.sud.kz/form/courtActs/lawsuitList.xhtml (дата обращения: 11.02.2026)

20. Нормативное постановление Верховного Суда Республики Казахстан № 6 от 29 июня 2017 года «О судебной практике по делам о мошенничестве». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P170000006S (дата обращения: 11.02.2026)