Халықаралық киберқылмысқа қарсы іс-қимыл стандарттарын Қазақстанның қылмыстық заңнамасына имплементациялау

Мақалада киберқылмысқа қарсы іс-қимылдың халықаралық стандарттарын Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасына имплементациялау мәселелерінің теориялық және тәжірибелік қырлары қарастырылған. БҰҰ-ның Киберқылмысқа қарсы конвенциясының (2024 ж. редакциясы) ережелері мен Қазақстан Республикасының Қылмыстық және Қылмыстық-процестік кодекстерінің (2025 ж. редакциясы) нормаларына салыстырмалы-құқықтық талдау жүргізілді. Цифрландыру жағдайында қылмыстық-құқықтық нормаларды тиімді қолдануға кедергі келтіретін олқылықтар мен сәйкессіздіктер анықталды. Қазақстан заңнамасы деректерді заңсыз ұстап алу, ақпараттық жүйелердің жұмысына араласу және өзге де цифрлық құқықбұзушылықтарға қатысты қылмыс құрамдарын тек ішінара қамтитыны белгілі болды. БҰҰ Конвенциясының 8–17 және 23–35-баптарына сәйкес келетін дербес қылмыс құрамдарын енгізу, сондайақ халықаралық ынтымақтастықтың процессуалдық тетіктерін және электрондық дәлелдемелермен жұмыс істеу тәртібін жетілдіру қажеттілігі негізделген. Ұлттық заңнаманы халықаралық нормалармен үйлестіру Қазақстан Республикасындағы цифрлық қауіпсіздікті нығайту мен қылмыстық сот төрелігінің тиімділігін арттырудың маңызды шарты болып табылатыны жөнінде қорытынды жасалған.

1. Постановление Правительства Республики Казахстан № 269 «Об утверждении Концепции цифровой трансформации, развития отрасли информационно-коммуникационных технологий и кибербезопасности на 2023-2029 годы» от 28 марта 2023 года. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000269 (дата обращения: 08.05.2026)

2. Совет Европы. Конвенция Совета Европы о противодействии киберпреступлениям, Будапешт, 23.11.2001. URL: https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2014_2019/documents/libe/dv/7_conv_budapest_/7_conv_budapest_en.pdf (дата обращения: 08.05.2026)

3. Указ Президента Республики Казахстан № 1067 «О подписании Конвенции Организации Объединенных Наций против киберпреступности; укрепление международного сотрудничества в борьбе с определенными преступлениями, совершаемыми с использованием информационно-коммуникационных систем, и в обмене доказательствами в электронной форме, относящимися к серьезным преступлениям» от 24 октября 2025 года. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/U2500001067#z9 (дата обращения: 08.05.2026)

4. Уголовный кодекс Республики Казахстан № 226-V ЗРК от 3 июля 2014 года. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000226 (дата обращения: 08.05.2026)

5. Проект «Осьминог»: власти Казахстана координируют дальнейшие шаги для завершения присоединения к Конвенции о киберпреступности. Астана, Казахстан 13–14 ноября 2024 г. URL: https://www.coe.int/en/web/cybercrime/-/octopus-project-authorities-of-kazakhstan-coordinate-on-the-next-steps-to-complete-accession-to-the-convention-on-cybercrime (дата обращения: 08.05.2026)

6. Сатбаева А.М. Проблемы противодействия киберпреступности: опыт международного сотрудничества // Вестник Института законодательства и правовой информации Республики Казахстан. – 2024. – № 3(78). – С. 211–221. DOI: 10.52026/2788-5291-2024-78-3-211

7. Apsimet N.M., Muratova A.Zh. On the possibility of using the provisions of the Budapest Convention on cybercrime in the investigation of crimes in the field of online fraud. Law Series. Bulletin of Karaganda University. 2025. V. 30. No. 1(117). P. 87–97. DOI: 10.31489/2025L1/87-97

8. Мырзаханова А.К., Абайдельданов Е.М. Имплементация норм международного права в национальное законодательство Республики Казахстан. BULLETIN of L.N. Gumilyov Eurasian National University // LAW Series. – 2019. – № 2 – С. 113–123. DOI: 10.32523/2616-6844-2019-127-2-113-123

9. В 2024-м зарегистрировано более 17 тыс. случаев интернет-мошенничества // Казахстанская правда. URL: https://kazpravda.kz/n/v-2024-m-zaregistrirovano-bolee-17-tys-sluchaev-internet-moshennichestva/ (дата обращения: 08.05.2026)

10. В Казахстане раскрывается лишь пятая доля интернет-преступлений // PROFIT Online. URL: https://profit.kz/news/68399/V-Kazahstane-raskrivaetsya-lish-pyataya-dolya-internet-prestuplenij (дата обращения: 08.05.2026)

11. Число киберпреступлений в Казахстанеза 5 летвырослопочтивтрираза//Atameken Business. URL: https://www.inbusiness.kz/ru/last/chislo-kiberprestuplenij-v-kazahstane-za-5-let-vyroslo-pochti-v-tri-raza (дата обращения: 08.05.2026)

12. Кескин О. В Казахстане в 2023 году отразили 86,3 млн кибератак на ресурсы госорганов и важные объекты. 2024. URL: https://clck.su/obTbv (дата обращения: 08.05.2026)

13. Генеральная прокуратура подвела итоги работы за первое полугодие 2024 года // Единая платформа интернет-ресурсов государственных органов. URL: https://kazpravda.kz/n/generalnaya-prokuraturapodvela-itogi-raboty-za-pervoe-polugodie-2024-goda/ (дата обращения: 08.05.2026)

14. Brenner S.W. Cybercrime and the Law. Boston: Northeastern University Press, 2022. 412 p.

15. Clough J. Principles of Cybercrime. Cambridge: Cambridge University Press, 2021. 598 p.

16. Wall D. Cybercrime and Society. London: Sage Publications, 2023. 287 p.

17. Broadhurst R., Grabosky P. Cybercrime in Asia. Singapore: Springer, 2021. 355 p.

18. UNODC. Comprehensive Study on Cybercrime. Vienna: United Nations Office on Drugs and Crime, 2024. 320 p.

19. Europol. Internet Organised Crime Threat Assessment 2024. URL: https://www.europol.europa.eu/publications-events/main-reports/internet-organised-crime-threat-assessment-iocta-2024 (accessed: 08.05.2026)

20. Gordon S., Ford R. On the Definition and Classification of Cybercrime // Journal in Computer Virology. 2022. Vol. 18. No. 2. P. 145–159.