Кәмелетке толмағандарға қатысты жыныстық қылмыстар жасайтын тұлғаның криминологиялық портреті: Қазақстан, Ресей және Германия заңнамасын салыстырмалы құқықтық талдау

Кәмелетке толмағандарға қатысты жыныстық қылмыстар жоғары латенттілігімен және пәнаралық сипатымен ерекшеленеді, өйткені бұл салада қылмыстық-құқықтық тыйымдар, әлеуметтік тәуекелдер мен девиантты мінез-құлық факторлары өзара тоғысады. Зерттеудің мақсаты-кәмелетке толмағандарға қарсы жыныстық қылмыстар жасайтын тұлғаның криминологиялық портретін қалыптастыру және Қазақстан, Ресей және Германия заңнамаларындағы құқықтық реттеу ерекшеліктерінің алдын алу мен анықтау тиімділігіне ықпалын салыстырмалы талдау. Жұмыстың ғылыми-практикалық маңызы қорғалатын жас шектерін айқындау, арнайы қылмыс құрамдарын бекіту, сондай-ақ жазасын өтеп шыққаннан кейінгі қадағалау және емдеу тетіктерін (оның ішінде цифрлық ортадағы «онлайн» байланыс арқылы азғыру және аңду құбылыстарын) функционалдық тұрғыдан салыстырумен айқындалады. Әдістемелік негізі салыстырмалықұқықтық және формальды-заңдық талдауды, «қадағалау -емдеу -дерекқор» институттарын функционалдық салыстыруды, сондай-ақ онлайн-груминг пен интернет-қылмыс рецидивіне қатысты заманауи жүйелі шолуларды синтездеуді қамтиды. Зерттеу нәтижелері цифрлық арналар тәуекелін құқықтық тұрғыдан танудың күшеюін, жас санаттарын айқындаудағы айырмашылықтарды және медициналық-қадағалау шараларының рөлін әртүрлі реттеу модельдері аясында ашады. Практикалық құндылығы-құқыққолдану мен профилактика саласында тәуекелге бағдарланған ұсынымдарды негіздеу.

1. Deutscher Bundestag. Drucksache 21/2370: Antwort der Bundesregierung auf die Kleine Anfrage «Sexualdelikte gegen Kinder – Gesetzeslage, Statistik und internationale Ermittlungsstrukturen». URL: https://dserver.bundestag.de/btd/21/023/2102370.pdf (accessed: 24.01.2026)

2. Уголовный кодекс Республики Казахстан от 3 июля 2014 года № 226-V ЗРК. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000226 (дата обращения: 24.01.2026)

3. Приказ министра здравоохранения Республики Казахстан от 1 октября 2025 года № 102 «О внесении изменений в приказ Министра здравоохранения Республики Казахстан от 15 декабря 2020 года № ҚР ДСМ-262/2020 «Об утверждении правил применения принудительной меры медицинского характера». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2500037010 (дата обращения: 24.01.2026)

4. Уголовный кодекс Российской Федерации: Федеральный закон от 13 июня 1996 г. № 63-ФЗ (с изм. и доп.). URL: http://pravo.gov.ru/ (дата обращения: 24.01.2026)

5. Об административном надзоре за лицами, освобожденными из мест лишения свободы: Федеральный закон Российской Федерации от 6 апреля 2011 г. № 64-ФЗ (с изм. и доп.). URL: http://pravo.gov.ru/ (дата обращения: 24.01.2026)

6. Strafgesetzbuch (StGB) vom 15. Mai 1871 (BGBl. I S. 127), in der Fassung der Bekanntmachung vom 13. November 1998 (BGBl. I S. 3322), zuletzt geändert (с изм. и доп. по состоянию на 25.02.2026). URL: https://www.gesetze-im-internet.de/stgb/ (accessed: 24.01.2026).

7. Clark A., Coles C., Lankester M., Fernandes D., Blackwood N., Cavenham J., Dickson H. Recidivism rates among online child sexual exploitation material offenders: systematic review and meta-analyses // Journal of Forensic Psychiatry & Psychology. 2025. DOI: 10.1080/14789949.2025.2603236.

8. Moosburner M., Weber C., Kuban T., Wachs S., Schmidt A. F., Etzler S., Rettenberger M. Understanding Cybergrooming: A Systematic Review of Perpetrator Characteristics, Strategies, and Types // Trauma, Violence, & Abuse. 2025. DOI: 10.1177/15248380251316223.

9. Hörnle T., Tetal C., Wössner G. Reoffending after convictions related to child sexual exploitation material: Data from the German Federal Central Criminal Register // Child Abuse & Neglect. 2024. Vol. 153. Art. 106806. DOI: 10.1016/j.chiabu.2024.106806.

10. Clark A., Coles C., Lankester M., Fernandes D., Blackwood N., Cavenham J., Dickson H. Recidivism rates among online child sexual exploitation material offenders: systematic review and meta-analyses // Journal of Forensic Psychiatry & Psychology. 2025. DOI: 10.1080/14789949.2025.2603236.