Органикалық ауыл шаруашылығын субсидиялауды құқықтық реттеу мәселелері

Мақалада органикалық ауыл шаруашылығын субсидиялауды жүзеге асырудың құқықтық мәселелері қарастырылады. Экологиялық таза өнімге сұраныстың артуы, ғаламдық климаттың жылынуы салдарынан егіншаруашылығына төнетін қауіптер, адам денсаулығы мен өмірін сақтау, экологиялық қауіпсіздікті қам- тамасыз ету қажеттілігі органикалық ауыл шаруашылығын дамытуға тың серпін беріп отыр. Органикалық өнім өндірісі жаңадан дамып келе жатқан жаңа бағыт ретінде бұл саланы дамытуды мемлекеттік қолдау мен субсидиялаудың құқықтық мәселелерін зерттеу өзекті болып отыр. Цифрландыру жағдайында жаңа ақпараттық технологияларды субсидиялау жүйесінің ашықтығы мен қолжетімділігі үшін пайдалану, оның ішінде өнімді сертификаттау, мониторинг жүргізу, сапасын бақылауда қолдану маңызды. Зерттеуде орга- никалық ауыл шаруашылығы өндірісі бойынша ұлттық және шет мемлекеттердің заңнамасы зерделенді. Субсидиялау жүйесі тетігін іске асырудағы олқылықтар мен оларды шешу жолдары ұсынылды. АҚШ және ЕО субсидиялау бойынша тәжірибесі зерттеліп, үздік тәжірибелерді отандық өндірісте қолдануға байланысты ұсыныстар жасалды. Авторлармен органикалық ауыл шаруашылығы өнімінің өндірісі мен оның айналымын бақылау мен қадағалауға арналған жеке цифрлық реестр құру ұсынылады.

1. Worldometers: статистика населения Земли. URL: https://www.worldometers.info/ru (дата обращения: 20.02.2026)

2. Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2021–2030 жылдарға арналған тұжырымдамасын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 30 желтоқсандағы № 960 қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000960 (өтініш берілген күн: 20.02.2026)

3. Господдержка АПК-2025: как распределили 534,5 млрд тенге субсидий и что изменилось в правилах. URL: https://centralmedia24.kz/gospodderzhka-apk-2025-kak-raspredelili-5345-mlrd-tenge-subsidij-ichto-izmenilos-v-pravilah/ (дата обращения: 21.02.2026)

4. Субсидирование расходов на подтверждение органической продукции. URL: https://biznescentr.kz/novosti/7276-pravila-subsidirovaniya-rasxodov-na-podtverzhdenie-sootvetstviya-organicheskoj-produktsiis-2025-goda.html (дата обращения: 21.02.2026)

5. Сотни миллиардов тенге субсидий задолжало государство фермерам. URL: https://www.zakon. kz/obshestvo/6505271-sotni-milliardov-tenge-subsidiy-zadolzhalo-gosudarstvo-fermeram.html (дата обращения: 23.02.2026)

6. Задолженность по субсидиям перед фермерами Казахстана. URL: https://www.kt.kz/rus/finansy/zadolzhennost_po_subsidiyam_pered_fermerami_kazahstana_1377983569.html (дата обращения: 24.02.2026)

7. Госаудит выявил неэффективное использование 142 млрд тенге в сельхозсфере. URL: https://www. zakon.kz/obshestvo/6459536-gosaudit-vyyavil-neeffektivnoe-ispolzovanie-142-mlrd-tenge-v-selkhozsfere. html (дата обращения: 24.02.2026)

8. Система субсидирования Gosagro.kz требует доработки – акмолинские фермеры. URL:https://www.inform.kz/ru/sistema-subsidirovaniya-gosagrokz-trebuet-dorabotki-akmolinskie-fermeri-f4edd2 (дата обращения: 24.02.2026)

9. Субсидия // Википедия: свободная энциклопедия. URL: https://ru.wikipedia.org/wiki/Субсидия (дата обращения: 24.02.2026)

10. Oxford English Dictionary. URL: https://www.oed.com/search/dictionary/?scope=Entries&q=Subsidy (accessed: 25.02.2026)

11. Қазақстан Республикасының 2025 жылғы 15 наурыздағы № 171-VIII Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2500000171 (өтініш берілген күн: 24.02.2026)

12. Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 29 қазандағы № 375-V Кәсіпкерлік кодексі. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1500000375 (өтініш берілген күн: 24.02.2026)

13. Агроөнеркәсіптік кешенді және ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы. Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 8 шілдедегі № 66-III Заңы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z050000066 (өтініш берілген күн: 24.02.2026)

14. European Green Deal // European Commission. URL: https://commission.europa.eu/strategy-andpolicy/priorities-2019-2024/european-green-deal_en (accessed: 24.02.2026)

15. Organic Action Plan // European Commission. URL: https://agriculture.ec.europa.eu/farming/organicfarming/organic-action-plan_en (accessed: 24.02.2026)

16. Organic agricultural products in the United States: subsidies. URL: https://www.opportimes.com/en/organic-agricultural-products-in-the-united-states-subsidies (accessed: 24.02.2026)

17. Сеитов С.К. Распределение субсидий среди субъектов агропромышленного комплекса Казахстана // Аграрная наука Евро-Северо-Востока. – 2023. – № 24(1). – С. 152–161.

18. Органикалық өнім өндірудің сәйкестігін растау кезінде жұмсалған шығыстардың бір бөлігін субсидиялау қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2024 жылғы 6 қарашадағы № 372 бұйрығы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035345 (өтініш берілген күн: 25.02.2026)

19. Гаитов А.А., Умурзаков Е.А., Жумаева М.С. Влияние экономической преступности на устойчивое развитие агропромышленного комплекса Казахстана // Eurasian Scientific Journal of Law. 2026. – № 1(14). – С.118–127.

20. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2025 жылғы 7 ақпандағы бұйрығы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2500035718 (өтініш берілген күн: 25.02.2026)