Трансшекаралық медициналық сақтандыру жүйелерінде пациенттің жеке медициналық деректерін қорғаудың халықаралық-құқықтық реттеуі

Денсаулық сақтауды цифрландыру және пациенттердің трансшекаралық ұтқырлығының өсуі жағдайында халықаралық медициналық сақтандыру жүйелерінде дербес медициналық деректерді қорғау барған сайын өзекті болып отыр. ДДҰ, ЭЫДҰ және Еуропалық Одақ сияқты жетекші халықаралық ұйымдар құпиялылық, ашықтық және құқықтық үйлесімділік қағидаттарына негізделген денсаулық сақтауда цифрлық басқарудың жаһандық стандарттарын қалыптастырады. Зерттеудің мақсаты трансшекаралық сақтандыру кезінде пациенттердің медициналық деректерін қорғаудың халықаралық-құқықтық тетіктерін айқындау және оларды Қазақстан заңнамасына бейімдеу жолдарын ұсыну болып табылады. Әдістемелік база салыстырмалықұқықтық, институционалдық және жүйелік-құрылымдық тәсілдерді қамтиды. Негізгі құжаттарды талдау эмпирикалық негіз болды: ұлттықтан жоғары (GDPR, Еуропа Кеңесінің № 108+ Конвенциясы, ehds жобасы) және қазақстандық («Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Заң, «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы»Кодекс). Құқықтық жаңғыртудың басым бағыттары ретінде ұлттық заңнамаға № 108+ және GDPR конвенцияларының ережелерін енгізу, медициналық дербес мәліметтердің айналымын жеке қадағалау органын құру, сондай-ақ ЕАЭО шеңберінде дәрігерлік ақпараттың қауіпсіздік стандарттарын өзара тану туралы келісімдер жасасу ұсынылады. Бұл шараларды орындау Қазақстанға ішкі құқықты халықаралық міндеттемелерге сәйкес келтіруге және цифрлық денсаулық сақтаудың нормативтік базасын нығайтуға мүмкіндік береді.

1. Council of Europe. Convention 108+ for the Protection of Individuals with regard to Automatic Processing of Personal Data. Strasbourg: Council of Europe, 2018. URL: Convention 108+ (official Council of Europe page (accessed: 30.03.2026)

2. European Commission. Proposal for a Regulation on the European Health Data Space (EHDS). Brussels: European Commission, 2025. URL: European Health Data Space (EHDS) – European Commission (accessed: 30.03.2026)

3. WHO. Global Strategy on Digital Health 2020–2025. Geneva: World Health Organization, 2023. 102 p.

4. OECD. Health at a Glance: Europe 2024 – Digital Health and Data Governance. Paris: OECD Publishing, 2024. 210 p.

5. Тлембаева Ж.У. Страхование профессиональной ответственности медицинских работников как механизм защиты права на охрану здоровья // Вестник Института законодательства и правовой информации Республики Казахстан. – 2025. – Т. 80. – № 3. – С. 317–326.

6. Разиева Д.Б. Противоправность как элемент дисциплинарного проступка медицинских работников // Вестник Института законодательства и правовой информации Республики Казахстан. – 2025. – Т. 80. – № 1. – С. 114–121.

7. Даханова Ж.О. ҚР-дағы денсаулық сақтау саласының құқықтық реттелуінің маңызы // Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2019. – Т. 54(2). – С. 52–54.

8. Ибраева А.С. Правовое регулирование защиты персональных данных в здравоохранении Республики Казахстан // Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилёва. Серия юридическая. – 2023. – № 4(145). – С. 88–95.

9. Баимбетов Н.С. К вопросу о правовом обеспечении финансовых рисков в сфере оказания медицинских услуг // Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2019. – № 51(1). – С. 43–48.

10. Спанкулова Л.С., Белянин А.В., Букатов Е.Б. Оценка модели экономического поведения населения при потреблении опекаемых благ с учетом неоднородности предпочтений // Вестник Карагандинского университета. Серия экономика. – 2023. – № 4(112). – С. 204–212.

11. Gostin L.O., Meier B.M. Global Health Law: Governance, Rights, and Duties. Oxford: Oxford University Press, 2020. 410 p.

12. Bygrave L.A., Trotter A. Data Privacy Law: International Dimensions. Oxford: Oxford University Press, 2022. 310 p.

13. Kuner C. Transborder Data Flows and Data Privacy Law. Oxford: Oxford University Press, 2021. 398 p.

14. Tzanou M. Health Data Privacy under the GDPR: Big Data Challenges and Regulatory Responses. New York: Routledge, 2020. 272 p.

15. Den Exter A. (ed.). European Health Law. Antwerp: Maklu, 2017. 502 p.

16. Greer S., Jarman H., Baeten R. Patient Mobility and EU Law // Journal of European Social Policy. 2021. Vol. 31. No. 4. P. 389–406.

17. Costa J., Tzanou M. The Legal Architecture of Health Data Governance in the EU // European Journal of Health Law. 2021. Vol. 28. No. 3. P. 229–252.

18. Mostert M. From Privacy to Data Protection in the EU: Implications for Big Data Health Research // European Journal of Health Law. 2018. Vol. 25. No. 1. P. 43–61.

19. Meier B.M., Mori L. Universal Health Coverage and the Law // Health and Human Rights Journal. 2021. Vol. 23(2). P. 15–34.