Климаттық және экономикалық тұрақсыздық жағдайындағы мигранттардың әлуметтік құқықтары: жаңа конституциялық парадигма

Мақала климаттық және экономикалық тұрақсыздық жағдайында мигранттардың әлеуметтік құқықтарын қорғаудың конституциялық-құқықтық талдауына арналған. Климатқа негізделген ұтқырлықтың күшеюі, еңбек нарықтарының құрылымдық өзгеруі және экономикалық турбуленттіліктің өсуі әлеуметтік және еңбек құқықтарының іске асырылуына тікелей әсер ететін осалдықтың жаңа түрлерін қалыптастырады. Еңбекшімигранттарды қорғаудың халықаралық стандарттарының болуына және мемлекеттің оң міндеттемелері доктринасының дамуына қарамастан, климаттық факторды әлеуметтік мемлекеттің конституциялық кепілдіктер жүйесіне интегрициялап кіріктірмеген деңгейде жеткіліксіз әзірленген күйінде қалып отыр. Зерттеудің мақсаты-мигранттардың әлеуметтік құқықтарын қорғаудың халықаралық және ұлттық тәсілдерінің эволюциясын талдау және жүйелік дағдарыстар жағдайында оларды күшейтудің конституциялық-құқықтық тетіктерін анықтау. Әлеуметтік мемлекет пен материалдық теңдік қағидаттарын түсіндіру кезінде климаттық және экономикалық осалдықты ескеру қажеттілігі туралы қорытынды жасалады.

1. Waters M.C. Preparing for climate migration and integration // Journal of Ethnic and Migration Studies. 2024. URL: https://www.tandfonline.com (accessed: 31.03.2026)

2. Guedes W.P. Climate-induced migration: humanitarian risks and access to water and sanitation // ScienceDirect. 2024. URL: https://www.sciencedirect.com (accessed: 31.03.2026)

3. Climate-Related Human Mobility in Asia and the Pacific. Cham: Springer, 2024. URL: https://link.springer.com (accessed: 31.03.2026)

4. Kleiman A. Climate displacement and human rights: rectifying the current legal protection lacuna // The International Journal of Human Rights. 2023. URL: https://www.tandfonline.com (accessed: 31.03.2026)

5. Cantor D., et al. International protection, disasters and climate change // International Journal of Refugee Law. 2024. Vol. 36. No. 1–2. URL: https://academic.oup.com/ijrl (accessed: 31.03.2026)

6. Refugee Law Initiative. International Protection, Disasters and Climate Change: Analytical Paper. London: Refugee Law Initiative, 2024. URL: https://rli.sas.ac.uk (accessed: 31.03.2026)

7. Ammer M., Mayrhofer M. Cross-border disaster displacement and non-refoulement under Article 3 ECHR // International Journal of Refugee Law. 2023. Vol. 35. No. 3. URL: https://academic.oup.com/ijrl (accessed: 31.03.2026)

8. Moreno-Lax V. Vulnerability’s legal life: an ambivalent force of migration governance // International Journal of Law in Context. 2024. Vol. 20, Suppl. 1. URL: https://www.cambridge (accessed: 31.03.2026)

9. Baumgärtel M., Ganty S. On the basis of migratory vulnerability: augmenting Article 14 ECHR // International Journal of Law in Context. 2024. URL: https://www.cambridge.org (accessed: 31.03.2026)

10. Council of Europe. Vulnerability of Migrants, Asylum Seekers and Refugees: Thematic Paper. Strasbourg: Council of Europe, 2025. URL: https://www.coe.int (accessed: 31.03.2026)

11. Sedacca N. Migrant work, gender and the hostile environment // Industrial Law Journal. 2024. Vol. 53. No. 1. URL: https://academic.oup.com/ilj

12. Migration Data Portal. Social Protection of Migrants URL: https://www.migrationdataportal.org/sites/g/files/tmzbdl251/files/2024-03/social-protection-of-migrants.pdf (accessed: 31.03.2026)

13. IOM. Migration in the Context of Climate Change in Central Asia. URL: https://environmentalmigration.iom.int/sites/g/files/tmzbdl1411/files/documents/2024-05/pub2023-041-el-migration-in-the-context-ofclimate-ca-eu-rf_0.pdf (accessed: 31.03.2026)

14. IOM. Migration Governance Indicators: Kazakhstan Profile URL: https://publications.iom.int/system/files/pdf/pub2025-011-el-mgi-kazakhstan-second-profile_0.pdf (accessed: 31.03.2026)

15. ICMPD. Migration Outlook Eastern Europe & Central Asia 2025. URL: https://www.icmpd.org/file/download/63935/file/ICMPD%2520Migration%2520Outlook%2520Eastern%2520Europe%2520%2526%2520Central%2520Asia%25202025_EN.pdf (accessed: 31.03.2026)

16. Молдахметова Ж.Е. Социально-трудовые права мигрантов в Республике Казахстан // Eurasian Scientific Journal of Law. 2025. URL: https://esjl.turan-edu.kz/jour/article/download/453/114 (дата обращения: 31.03.2026)

17. Нурмуханкызы Д. и др. Влияние климатических изменений на внутреннюю миграцию в Казахстане: социально-правовые вызовы // Вестник Карагандинского университета. Серия Право. 2025. URL: https://law-vestnik.buketov.edu.kz/law/article/download/990/649/3405 (дата обращения: 31.03.2026)

18. Iskakova D., Kurmanalina A., Iskakova D., Serikbayeva S., Ibrasheva A. Migration Impact on the Labour Market and Economic Activity of Kazakhstan // Eurasian Journal of Economic and Business Studies. 2023. Vol. 67. No. 3. P. 149–162. DOI: 10.47703/ejebs.v3i67.317

19. Reipnazarova Г., Khasanov Б. Международная миграция: тенденции и вызовы для Казахстана // Bulletin of International Relations and International Law. 2024. URL: https://bulletin-ir-law.kaznu.kz/index.php/1-mo/article/download/1466/1186 (accessed: 31.03.2026)

20. Narimbaeva А.Ж., Abayev М.Б. Legal Regulation of Migration Processes: Regional Experience and Legislation of the Republic of Kazakhstan // Вестник Карагандинского университета. Серия Право. 2025. URL: https://law-vestnik.buketov.edu.kz/law/article/download/818/588/2603 (accessed: 31.03.2026)