Қазақстан Республикасында жасанды интеллект енгізу жағдайында еңбек қатынастарын трансформациялауды мемлекеттік-құқықтық басқару

Қоғам дамуының қазіргі кезеңі ЖИ технологияларын жедел енгізумен сипатталады, бұл еңбек қатынастары саласына айтарлықтай әсер етеді. Цифрландыру жағдайында жұмыспен қамту жүйесінде АИ қолданудың құқықтық, әлеуметтік және экономикалық салдарын ғылыми тұрғыдан түсіну қажеттілігі туындайды. Зерттеудің мақсаты-зияткерлік технологиялардың әсерінен еңбек құқығын өзгертудің негізгі бағыттарын анықтау және нормативтік-құқықтық базаны жаңа сын-қатерлерге бейімдеудің мүмкін жолдарын анықтау. Жұмыстың негізгі идеясы адам еңбегін автоматтандырылған жүйелермен алмастыру құбылысын түсінумен және құқықтық реттеудің тиімді тетіктерін қалыптастырумен байланысты. Зерттеудің ғылыми маңыздылығы цифрлық экономика жағдайында еңбек қатынастарын реттеудің теориялық және практикалық аспектілерін жан-жақты қарастырудан көрінеді. Практикалық құндылық-заңнаманы және институционалдық тәжірибені жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу. Зерттеудің әдіснамалық базасы салыстырмалы-құқықтық әдіске, нормативтік актілер мен сот практикасын жүйелі талдауға, сондай-ақ контент-талдау мен доктриналық түсіндіруге сүйенеді. Жұмыс нәтижелері қолданыстағы еңбек заңнамасындағы олқылықтар мен қайшылықтарды, құқықтық жүйенің ЖИ интеграциясына жеткіліксіз дайындығын және жұмыспен қамтудың жаңа нысандарын заңнамалық тұрғыдан бекіту қажеттілігін анықтады. Зерттеу жұмыс берушілер мен жұмысшылардың мүдделерінің тепе-теңдігін қамтамасыз ету үшін практикалық ұсыныстар ұсына отырып, технологиялар мен еңбек құқығының өзара әрекеттесуі туралы ғылыми дискурстың дамуына ықпал етеді.

1. Степанов К.А., Кушнарев А.С. Искусственный интеллект в сфере труда: тенденции, проблемы, перспективы развития // Вопросы российской юстиции. – 2023. – № 26. – С. 209–221.

2. Жанкубаев Б.А., Аргандыков Д.Р., Шумеков Д.Н. Использование генеративного искусственного интеллекта на рынке труда в Республике Казахстан // Социально-трудовые исследования. – 2024. – № 1(54). – С. 73–81.

3. Zarifhonarvar A. Economics of ChatGPT: A Labor Market View on the Occupational Impact of Artificial Intelligence. URL: http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4350925

4. Lou B., Sun H., Sun T. GPTs and Labor Markets in the Developing Economy: Evidence from China. URL: http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4426461

5. Gmyrek P., Berg J., Bescond D. Generative AI and Jobs: Policies to manage the transition. ILO, 2024. URL: https://sdgs.un.org/sites/default/files/2024-05/Gmyrek%3B%20Berg%3B%20Bescond_Generative%20AI%20and%20Jobs.pdf

6. Eloundou T., Manning S., Mishkin P., Rock D. GPTs are GPTs: An Early Look at the Labor Market Impact Potential of Large Language Models. 2023. URL: https://arxiv.org/abs/2303.1028

7. Конусова В.Т. Регуляторная политика в сфере искусственного интеллекта: исследование подходов к правовому регулированию // Вестник Института законодательства и правовой информации Республики Казахстан. – 2023. – № 3(74). – С. 48–57.

8. Постановление Правительства Республики Казахстан от 28 марта 2023 г. № 269 «Об утверждении Концепции цифровой трансформации, развития отрасли информационно-коммуникационных технологий и кибербезопасности на 2023–2029 годы». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000269

9. Kohn B., Pieper F.-U. AI Regulation around the world. URL: https://www.taylorwessing.com/en/interface/2023/ai—are-we-getting-the-balance-between-regulation-and-innovation-right/ai-regulation-aroundthe-world

10. Gikay A.A. Risks, innovation, and adaptability in the UK’s incrementalism versus the European Union’s comprehensive artificial intelligence regulation // International Journal of Law and Information Technology. 2024. Vol. 32. URL: https://academic.oup.com/ijlit/article/doi/10.1093/ijlit/eaae013/7701544?login=false

11. Закон Республики Казахстан от 24 ноября 2015 г. № 418-V «Об информатизации». URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33885902

12. Указ Президента Республики Казахстан от 15 октября 2021 г. № 674 «Об утверждении Концепции правовой политики Республики Казахстан до 2030 года». URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=39401807

13. Возможности цифровизации. URL: https://zanmedia.kz/vozmozhnosti-czifrovizaczii/134946/

14. Нормативное постановление Верховного суда Республики Казахстан от 28 ноября 2024 года № 1 «О некоторых вопросах применения судами законодательства при разрешении трудовых споров». URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=39260446

15. Дорошкевич Г.В Казахстане искусственный интеллект сокращает рассмотрение судебных дел по ДТП до 10 минут. URL: https://digitalbusiness.kz/2024-08-28/v-kazahstane-iskusstvenniy-intellektsokrashchaet-rassmotrenie-sudebnih-del-po-dtp-do-10-minut/?utm_source=chatgpt.com

16. Manufacturing Industry Faces Unprecedented Employment Shortfall: 2.4 Million Skilled Jobs Projected to Go Unfilled According to Deloitte and The Manufacturing Institute. URL: https://www2.deloitte.com/us/en/pages/about-deloitte/articles/2018-manufacturing-skillsgap-study.html

17. Yan S. Artificial intelligence will replace half of all jobs in the next decade, says widely followed technologist. URL: https://www.cnbc.com/2017/04/27/kai-fu-lee-robots-will-replace-half-of-all-jobs.html

18. Трудовой кодекс Республики Казахстан от 23 ноября 2015 года № 414-V. URL: https://online. zakon.kz/Document/?doc_id=38910832

19. Морхат П.М. Правосубъектность искусственного интеллекта в сфере права интеллектуальной собственности: гражданско-правовые проблемы: дис. д-ра юрид. наук. – М., 2019. – 310 с.