Қазақстан Республикасында гидротехникалық құрылыстарды пайдалануды мемлекеттік құқықтық реттеу қағидаларының кейбір мәселелері

Мақалада Қазақстан Республикасында гидротехникалық құрылыстарды пайдалануды мемлекеттік құқықтық реттеу қағидаларының мәселелері қарастырылады. Зерттеу барысында су шаруашылығы саласындағы өзекті түйткілдерге назар аударылады: трансшекаралық өзендерге тәуелділік, қолданыстағы инфрақұрылымның ескіруі, су ресурстарын мемлекеттік басқарудағы цифрландырудың жеткіліксіздігі және климаттық өзгерістердің күшейіп келе жатқан ықпалы көрсетілді. Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде су ресурстарын мемлекеттік қорғаудың өзекті мәселелеріне зерттеулер жүргізілген. Зерттеу аясында қызығушылық тудыратын гидротехникалық құрылыстың қауіпсіздігін бағалау, жай-күйінің және пайдаланушы ұйым қызметкерлерінің гидротехникалық құрылыстар саласындағы заңнамасында белгіленген гидротехникалық құрылыстардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қойылатын талаптар мен қағидаларына сәйкестігін айқындау. Сондай-ақ, гидротехникалық құрылыстың қауіпсіздігін қамтамасыз ету – бұл гидротехникалық құрылыстың аварияларының алдын алу жөніндегі шараларды әзірлеу және жүзеге асыру. Экологиялық қауіпсіздігі саласындағы зерттеулерді талдай отырып, гидротехникалық құрылыстардың экологиялық қауіпсіздігі саласындағы халықаралық стандарттар мен қағидаларға салыстырмалы талдаулар жүргізілген. Авторлар гидротехникалық құрылыстардың қызметін реттеудегі халықаралық құқықтық актілерге зерттеу жасай отырып, олардың гидротехникалық құрылыстарды мемлекеттік құқықтық реттеудегі басшылыққа алынуы тиіс фундаменталды ережелерін ұсынады.

1. Выставкина Е.В. Назначение гидротехнических сооружений // Colloquium-journal. – 2022. – № 9(132). – С. 37–38.

2. Мукашева А.А. Место субъективных водных прав в системе прав граждан // Құқық және мемлекет. – 2014. – № 33(64). – С. 25–28.

3. Ерекше стратегиялық маңызы бар, оның ішінде жалға және сенімгерлік басқаруға берілуі мүмкін су шаруашылығы құрылыстарының тізбесі туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 29 желтоқсандағы № 933 қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000933 (өтініш берілген күн: 20.05.2025)

4. Akhmet G.B., Bekezhanov D.N., Seriyev B.A. International legal regulation of principles in the field of climate protection // Bulletin of the Institute of Legislation and Legal Information of the Republic of Kazakhstan. 2024. Vol. 3. No. 78. P. 94–101.

5. Атшабаров Н.Б. Вопросы обеспечения безопасной эксплуатации плотин и других гидротехнических сооружений в Республике Казахстан. URL: https://www.cawater-info.net/bk/dam-safety/files/atshabarov.pdf (дата обращения: 24.05.2025).

6. От паводков не защитят: треть гидротехнических сооружений в РК находятся в неудовлетворительном состоянии. URL: https://ranking.kz/reviews/industries/ot-pavodkov-ne-zaschityat-tret-gidrotehnicheskih-sooruzheniy-v-rk-nahodyatsya-v-neudovletvoritelnom-sostoyanii.html (дата обращения: 21.06.2025)

7. Қазақстан Республикасының су ресурстарын басқару жүйесін дамытудың 2024–2030 жылдарға арналған тұжырымдамасын бекіту туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 5 ақпандағы № 66 қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000066 (өтініш берілген күн: 25.06.2025).

8. Конвенция по охране и использованию трансграничных водотоков и международных озер. 17 марта 1992 года. URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/watercourses_lakes.shtml (дата обращения: 27.06.2025).

9. Қазақстан Республикасының Шекарааралық су арналары мен халықаралық көлдерді қорғау және пайдалану туралы конвенцияға қосылуы туралы Заңы 2000 жылғы 23 қазан 94-II. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z000000094_/links (өтініш берілген күн: 28.06.2025).

10. Brown C., Lall U. Water and economic development: The role of variability and a framework for resilience. Natural Resources Forum. 2006. Vol. 30. No. 4. P. 306–317.

11. Pettersson K. Dam safety: the impact of extreme weather and climate change // International Journal of Water Resources Development. 2012. Vol. 28. No 2. P. 209–218.

12. Бөгеттерді декларацияланатын бөгеттерге жатқызу критерийлерін айқындайтын қағидаларды және Бөгеттің қауіпсіздігі декларациясын әзірлеу қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрінің 2025 жылғы 27 маусымдағы № 156-НҚ бұйрығы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1500012660/links (өтініш берілген күн: 08.07.2025)

13. Сейтбекова Г.А., Ауелбекова А.Ү., Азімбай К.Е. Су ресурстарының экологиялық жағдайы // European Research Materials. – 2024. – № 6. – 344–345 б.

14. Richards T., Gibson R. Dam safety management: international practices and future challenges // Journal of Flood Risk Management. 2019. № 12 (S1). Р. e12531.

15. Zarfl C., Lumsdon A.E., Berlekamp J., Tydecks L., Tockner K. A global boom in hydropower dam construction // Aquatic Sciences. 2015. No. 77. P. 161–170.

16. Кусмамбетов К.Д. Опыт управления водными ресурсами в Европейском союзе // Наука и жизнь Казахстана. – 2019. – № 7/1. – С. 560–562.

17. Беков К.А., Вартанян А.М. Правовые основы Водного кодекса Республики Казахстан // Eurasian Scientific Journal of Law. – 2023. – № 4(5). – С. 7–18.