Қазақстандағы мигранттардың әлеуметтік және еңбек құқықтары: мәртебесі, мәселелері және даму болашағы Аңдатпа

Бұл мақалада Қазақстан Республикасындағы мигранттардың әлеуметтік және еңбек құқықтарының қазіргі жағдайы Орталық Азиядағы көші-қон ағындары мен интеграциялық процестердің өсуі жағдайында қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – құқықтық базаны талдау, бар проблемаларды анықтау және мемлекеттік көші-қон саясатын жетілдіру бағыттарын анықтау. Жұмыстың ғылыми жаңалығы оның халықаралық стандарттар мен ұлттық заңнаманың өзара байланысын жан-жақты бағалауында, сонымен қатар еңбекші-мигранттардың құқықтарын қорғаудың практикалық тетіктеріне баса назар аударуында. Зерттеудің әдіснамалық негізін салыстырмалы құқықтық және жүйелік талдау, заңнамалық актілерді, халықаралық шарттарды, статистикалық мәліметтерді, үкіметтік емес ұйымдардың материалдарын зерделеу құрайды. Нәтижесінде негізгі проблемалар анықталды: жетілмеген квота жүйесі, бейресми жұмыспен қамту, мигранттардың денсаулық сақтау және білім беру қызметтеріне қолжетімділігінің шектелуі, мемлекеттік бақылау мен интеграциялық шаралардың жеткіліксіздігі. Бірқатар халықаралық конвенцияларға қосылу, заңдастыру рәсімдерін жеңілдету, еңбек инспекциясын күшейту, әлеуметтік интеграциялық бағдарламаларды әзірлеу қажеттігі туралы қорытынды жасалды. Зерттеу мигранттардың құқықтарын қорғау тиімділігін арттыру және ұлттық нормаларды халықаралық стандарттармен үйлестіру бойынша практикалық ұсыныстар беру арқылы заң ғылымы мен көші-қон саясатының дамуына ықпал етеді.

1. Организация Объединенных Наций. Департамент по экономическим и социальным вопросам. Международный миграционный поток, 2024 г. URL: https://www.un.org/development/desa/pd/content/international-migrant-stock (дата обращения: 28.09.2025)

2. Садовская Е. Казахстан в системе международных трудовых миграций // Демоскоп Weekly. – 2014. – № 583–584. – С. 1–29.

3. Абаидельдинов Т., Мухинова А. Некоторые вопросы трудовой миграции в Республике Казахстан // Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2018. – Т. 85. – № 1. – С. 40–46.

4. Сыздыков А.Ж., Каражанов М.Д., Калыгулова Э.Т. Особенности правового регулирования в сфере миграции (сравнительный опыт России, Белоруссии и Кыргызстана) // Вестник Alikhan Bokeikhan University. – 2025. – № 1(64). – С. 17–24. DOI: 10.48501/4492.2025.78.98.003

5. Кенжетаева А.К. К вопросу обеспечения прав трудящихся-мигрантов в Казахстане // Colloquiumjournal. – 2025. – № 49(242). – С. 99–106. DOI: 10.5281/zenodo.15395250

6. Mussina S.T., Khusainova Zh.S., Vechkinzova Y.A. Migration processes in Kazakhstan: Trends, specifics, factors // Bulletin of the Karaganda University. Economy Series. 2020. No. 4(100). P. 53–67. DOI: 10.31489/2020Ec4/53-67

7. Khamzin A.Sh., Khamzina Zh.A., Aldabergenova N.A., Koshpenbetov B.M., Buribayev Y.A. Labor Migration: A View from Kazakhstan // Journal of Educational and Social Research. 2023. Vol. 13. No. 4. P. 84–93. DOI: https://doi.org/10.36941/jesr-2023-0092

8. Актуальные проблемы защиты социально-экономических, трудовых, гражданских и культурных прав граждан и иных лиц в сфере противодействия торговле людьми в Республике Казахстан: специальный доклад. – 2021. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/enbek/press/article/details/50826?lan (дата обращения: 04.05.2025)

9. Международная федерация по правам человека (FIDH). Трудовые мигранты в Казахстане: без статуса и прав. – Париж: FIDH, сентябрь 2016. – 60 с.

10. Постановление Правительства Республики Казахстан от 30 ноября 2022 года № 961 «Об утверждении Концепции миграционной политики Республики Казахстан на 2023–2027 годы». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2200000961 (дата обращения: 12.08.2025).

11. Закон Республики Казахстан от 22 июля 2011 года № 477-IV «О миграции населения». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1100000477 (дата обращения: 18.08.2025)