Шартты құқықтағы цифрландыру үдерісі, цифрлық активтер мен шарттардың құқықтық реттелуі

Бұл мақалада авторлар Қазақстан Республикасының шарттық құқығындағы цифрландыру процесінің перспективасын қарастырады. Зерттеу аясында Қазақстанда және шетелде цифрландырудың даму динамикасы зерттелді, бұл құқықтық реттеуді жетілдіру бойынша қорытындылар мен ұсыныстар жасауға мүмкіндік берді. Ұсынылған Зерттеудің мақсаты-шарттық құқықтағы цифрландырудың оң және теріс аспектілерін, Қазақстан Республикасының заңнамасы шеңберіндегі құқықтық реттеудің олқылықтарын талдау және анықтау. Мақала халықаралық құқық пен тәжірибеге сілтеме жасай отырып, ұлттық құқықтық жүйеде шарттық құқықты зерттейді. Өзекті деректер негізінде қолданыстағы мемлекеттік бастамаларды бағалау жүргізілетін болады. Басқа елдерді цифрландырудың қарқынды дамып келе жатқан үдерісі жағдайында біздің елімізге енгізу үшін теориялық база дайындау қажет. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 08.09.2025 жылғы төтенше Жолдауында әлемнің басқа елдерімен бәсекелестік тәсілі ретінде қазіргі әлемде мемлекетті цифрландырудың маңыздылығы туралы айтылды. Әлемдік қоғамдастықта жаңа технологиялық құрылымның бір бөлігі болу үшін көптеген салаларда, соның ішінде құқықта жаңғырту жүргізу қажет. Жүргізілген зерттеудің маңыздылығы цифрлық технологияларды жеке құқыққа Үйлестірілген енгізуді, IT-технологияны дамытуды және цифрлық технологияларды шарттық құқыққа интеграциялаудың тұрақты ілгерілеуі үшін бірыңғай нормативтік жүйені қалыптастыруды ұсынуда жатыр. Ұсынылған баптың практикалық маңыздылығы мынада: авторлар нормативтік актілерді әзірлеу бойынша практикалық ұсыныстар жасады, олардың нормалары Қазақстан Республикасында шарттар жасасу кезінде цифрландыру процестерін құқықтық реттеуге бағытталатын болады.

1. Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая и Особенная части) от 27 декабря 1994 года № 268-XIII. В редакции Закона РК от 21.05.2024 № 86-VIII // Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан. – 1994 г. – № 23–24 (приложение).

2. Закон Республики Казахстан «О цифровых активах в Республике Казахстан» от 6 февраля 2023 года № 193-VII. В редакции Закона РК от 19.09.2025 № 219-VIII. ИПС «Әділет». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2300000193.

3. Закон Республики Казахстан «Об электронном документе и электронной цифровой подписи» от 7 января 2003 года № 370-II. В редакции Закона РК от 18.07.2025 № 215-VIII // Ведомости Парламента РК. – 2003. – № 1–2. – Ст. 1.

4. Венская конвенция о договорах международной купли-продажи товаров // Официальный сайт ЮНСИТРАЛ. 1980. URL: https://uncitral.un.org/sites/uncitral.un.org/files/media-documents/uncitral/ru/v1056999-cisg-e-book-r.

5. Принципы международных коммерческих договоров // Официальный сайт УНИДРУА. 2016. URL: https://www.unidroit.org/wp-content/uploads/2021/06/UnidroitPrinciples-2016-Russian-bl.

6. Кусаинова А.К., Хоффманн Т. Источники международно-правового регулирования электронного документооборота. URL: https://pps.kaznu.kz/kz/Main/FileShow2/132764/81/446/4382/%D0%9A%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%83%D1%80%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/2014/1

7. Постановление Правительства Республики Казахстан «Об утверждении Концепции цифровой трансформации, развития отрасли информационно-коммуникационных технологий и кибербезопасности на 2023–2029 годы» от 28 марта 2023 года № 269. ИПС «Әділет». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000269

8. Руководство по международным договорам ООН. URL: https://treaties.un.org/doc/source/publications/thb/russian

9. Доклад Комиссии международного права Шестидесятая сессия (5 мая – 6 июня и 7 июля – 8 августа 2008 года). Генеральная Ассамблея. Официальные отчеты. Шестьдесят третья сессия. Дополнение № 10 (А/63/10) // Официальный сайт ООН. URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/pdf/reservations_guidelines

10. Чулюкина П.И., Сунгатуллина Л.А. Смарт-контракт в договорном праве в контексте цифровизации // International Journal of Humanities and Natural Sciences. – 2024. – Т. 9–5(96).

11. Конвенция ООН об использовании электронных сообщений в международных договорах. Официальный сайт ООН. URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/elect_com.shtml

12. Глобальный цифровой договор ООН // Официальный сайт ООН. 2023. URL: https://ai.gov.ru/knowledgebase/dokumenty-mezhdunarodnykh-organizatsiy-poii/2023_globalynyy_cifrovoy_dogovor_otkrytoe_svobodnoe_i_bezopasnoe_cifrovoe_buduschee_dlya_vseh_a_global_digital_compact-_an_open_free_and_secure_digital_future_for_all_oon/

13. Соглашение о трансграничной безбумажной торговле в Азиатско-Тихоокеанском регионе может упростить для Евразийского союза торговлю с третьими странами. ИПС «Параграф». URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34279879

14. Имангалиева А.Д. Вопросы правового регулирования сделок (смарт-контрактов), заключенных с применением блокчейн-технологий. ИПС «Параграф». URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_ id=32563081

15. Законодательство США об электронной подписи (ESIGN Act). 2023. URL: https://www.ssl.com/ru/статью/законы-о-подписаниицифровых-документов

16. Personal Data Protection in Asia: Legislation in Singapore, Hong Kong, India and China. Data Privacy Office. 2023. URL: https://data-privacy-office.com/personal-data-protection-in-asia-legislation-in-singaporehong-kong-india-and-china/