Жасанды интеллект көмегімен жасалған нысандарға авторлық құқықты анықтау критерийлері

Жасанды интеллекттің (ЖИ) заманауи технологиялары олардың қатысуымен жасалған туындылардың авторлығын құқықтық реттеуге жаңа мәселелер туындатады. Осы зерттеу қазақстандық және халықаралық заңнама контекстінде ЖИ көмегімен құрылған авторлықты анықтаудың құқықтық өлшемдерін талдауға арналған. Зерттеудің мақсаты қазақстандық заңнама шеңберінде олардың құқықтық реттелуін қамтамасыз ету және халықаралық стандарттармен үйлестіру үшін жасанды интеллект көмегімен жасалған туындылардың авторлығын анықтайтын құқықтық өлшемдерді әзірлеу және негіздеу болып табылады. Шығарманы құру процесінде шығармашылық, өзіндік ерекшелік, адамның интеллектуалды үлесі және жасанды интеллект автономиясының дәрежесі сияқты авторлықты анықтау критерийлеріне ерекше назар аударылады. Зерттеу жасанды интеллект жасаған шығармаларға қолданылатын шығармашылықтың, өзіндік ерекшеліктің және жаңалықтың дәстүрлі ұғымдарын талдайды. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы шығармашылық пен өзіндік ерекшелік өлшемдерін нақтылауға, сондай-ақ оларды ұлттық құқықтық жүйеге интеграциялау үшін тұжырымдамалық негіздерді әзірлеуге баса назар аудара отырып, жасанды интеллект туындыларын құқықтық реттеу тәсілдерін жүйелеу болып табылады. Зерттеудің практикалық маңыздылығы цифрландыру жағдайында авторлық құқық нормаларын қолданудың бірыңғай тәжірибесін қалыптастыру қажеттілігімен байланысты.

1. Гражданский кодекс Республики Казахстан (Особенная часть) от 1 июля 1999 года № 409-I. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1013880 (дата обращения: 01.06.2025 г.)

2. Закон Республики Казахстан от 10 июня 1996 года № 6-I «Об авторском праве и смежных правах». URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1005798 (дата обращения: 01.06.2025 г.)

3. Аронов А., Идрышева С. Жасанды интеллект көмегімен жасалған туындыларға авторлық құқықты қорғау // Вестник института законодательства и правовой информации – 2024. – № 2(77). – С. 150–151. URL: https://vestnik.zqai.kz/index.php/vestnik/article/view/1339 (дата обращения: 01.06.2025 г.)

4. Юсупжанов И. Правовое регулирование авторских прав на произведения, созданные с использованием искусственного интеллекта: проблемы и перспективы // Юридический журнал SDU. – 2025. –№ 1(1). – С. 70–77. URL: https://lj.sdu.edu.kz/index.php/lj/article/view/29/21 (дата обращения: 01.06.2025 г.)

5. Сесицкий Е.П. Кому принадлежат права на результаты, генерируемые системами искусственного интеллекта? // Копирайт. – 2018. – № 4. – С. 38–47.

6. Ревинский О.В. Право промышленной собственности: курс лекций. – М.: Юрсервитум, 2017. – 443 с.

7. Бернская конвенция об охране литературных и художественных произведений от 4 мая 1896 г. URL: https://www.wipo.int/ru/web/treaties/ip/berne/index (дата обращения: 01.06.2025 г.)

8. Case C-145/10. Painer, para. 92. URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex:62010CJ0145 (accessed: 29.05.2025 г.)

9. (C-683/17) ECLI: EU:C: 2019:721, Cofemel v G-Star Raw [Cofemel], para. 31. // URL: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=217668&pageIndex=0&doclang=EN (accessed: 30.05.2025 г.)

10. Gaffar H., Albarashdi S. Copyright Protection for AI-Generated Works: Exploring Originality and Ownership in a Digital Landscape // Asian Journal of International Law. 2025. Vol. 15. No. 1. P. 23–46. DOI:10.1017/S2044251323000735 URL: https://www.cambridge.org/core/journals/asian-journal-of-international-law/article/copyright-protection-for-aigenerated-works-exploring-originality-and-ownership-ina-digital-landscape/12B8B8D836AC9DDFFF4082F7859603E3 (accessed: 01.06.2025 г.)

11. Randall D. Intellectual Property and Software: The Assumptions are Broken. 1991. URL: http://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/5975/AIM-1328.pdf?sequence=2 (accessed: 01.06.2025)

12. Yu R. The Machine Author: What Level of Copyright Protection Is Appropriate for Fully Independent Computer-Generated Works? // University of Pennsylvania Law Review. 2017. Vol. 165. P. 1245–1270. URL: https://scholarship.law.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=9582&context=penn_law_review (accessed: 30.05.2025)

13. Гурко А.В. Искусственный интеллект и авторское право: взгляд в будущее // Интеллектуальная собственность. Авторское право и смежные права. – 2017. – № 12. – С. 7–18.

14. Матвеев А.Г. Российская модель права на неприкосновенность произведения // Вестник Пермского университета. Юридические науки. – 2011. – № 4. – С. 91–99.

15. Морхат П.М. Право интеллектуальной собственности и искусственный интеллект: научная монография. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2018. – 121 с.

16. Артыкова А. Искусственный интеллект и авторское право: первый шаг в Казахстане // Казахстанская правда. – 2023. – 19 окт. URL: https://kazpravda.kz/n/iskusstvennyy-intellekt-i-avtorskoe-pravopervyy-shag-v-kazakhstane/ (дата обращения: 01.06.2025)

17. Meshwerks, Inc. v. Toyota Motor Sales U.S.A., Inc., 528 F.3d 1258 (10th Cir. 2008). URL: https://www.courtlistener.com/opinion/170844/meshwerks-inc-v-toyota-motor-sales-usa-inc/ (accessed: 01.06.2025)

18. Гравитационные картины Эми Шеклтон // Artifex. – 2015. – № 5. URL: artifex.ru URL: https://artifex.ru/живопись/гравитационные-картины-эми-шеклтон/ (дата обращения: 01.06.2025)

19. Vaver D. Notions Fondamentales Du Droit D’auteur. WIPO, 2002. P. 110 –111. URL: https://books.google.ru/books?id=M6w3991thgsC&pg=PA110&lpg=PA110&dq=ought+to+be+regarded+as+joint+authors+and+owners+of+the+copyright,&source=bl&ots=YJG7vGGL7z&sig=VH0LZJTZP8Oz4kLQzdOgXdOhVDY&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwinv5rl6O7bAhXBhKYKHSbiBlAQ6AEIKjAA#v=onepage&q=ought%20to%20be%20regarded%20as%20joint%20authors%20and%20owners%20of%20the%20copyright-%2C&f=false (accessed: 30.05.2025).

20. Penguin Books v. New christian church, full end., 262 F. Supp. 2d 251 (S.D.N.Y. 2003). URL: https://law.justia.com/cases/federal/district-courts/FSupp2/262/251/2391723/ (accessed: 01.06.2025)