Бас бостандығынан айыру жазасына балама ретінде пробация: Қазақстан мен Қырғызстан заңнамалықтарына салыстырмалы талдау

Бұл мақалада пробация институты Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасындағы бас бостандығынан айыру жазасына гуманитарлық балама ретінде қарастырылады. Салыстырмалы құқықтық талдау оның мақсаттарын, міндеттерін, ұйымдық құрылымын, әлеуметтік қолдау шараларын қоса алғанда, пробацияны заңнамалық реттеудегі ортақтықтар мен айырмашылықтарды анықтайды. Онда екі ел пробацияны қылмыскерлерді оңалтуға, қылмыстың қайталануын болдырмауға және жазасын өтеп жатқан тұлғаларды қоғамнан оқшауланбай табысты реинтеграциялауға бағытталған шаралар жүйесі ретінде бекіткеніне баса назар аударылады. Дегенмен, олардың көзқарастары әртүрлі: Қазақстанда пробация қызметі ішкі істер министрлігіне біріктіріліп, оның құқық қорғау сипатына баса назар аударылады, ал Қырғызстанда ол Әділет министрлігіне бағынады және әлеуметтік-құқықтық бағытта көбірек болады. Кәмелетке толмағандардың пробациясына, татуластыру рәсімдеріне және сотталғандарды пенитенциарлық өтеуден кейінгі қолдауға ерекше назар аударылады, бұл Қырғызстан заңнамасында толығырақ қарастырылған. Осы заңнамалық базаға қарамастан, пробацияны жүзеге асыру кадрлық және ұйымдастырушылық қиындықтарға тап болады. Қазақстан мен Қырғызстан пробацияны дамытуда айтарлықтай жетістіктерге жетті, бірақ оны одан әрі жетілдіру ведомствоаралық өзара іс-қимылдың тиімділігін арттыруға және пробацияның әлеуметтік инфрақұрылымын дамытуға бағытталған кешенді тәсілді қажет етеді деген қорытындыға келді.

1. Закон Республики Казахстан от 30 декабря 2016 года № 38-VІ ЗРК «О пробации». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1600000038.

2. Закон Кыргызской Республики от 24 февраля 2017 года № 34 «О пробации». URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34251536

3. Алибекова А.Б. Пробационный контроль как функциональный элемент современной уголовно-исполнительной политики Республики Казахстан // Journal of actual problems of jurisprudence. 2017, no. 1(81), pp. 333–335.

4. Потапов А.М. О содержании института пробации в уголовно-исполнительном законодательстве Республики Казахстан и Киргизской Республики // Ведомости уголовно-исполнительной системы. – 2023. – № 4. – С. 34–41. DOI: 10.51522/2307-0382-2023-251-4-34-41.

5. Жусупжанкызы Ч. Служба пробации в Кыргызстане: перспективы и развитие // Вестник ОшГУ. Право. – 2024. – № 2(5). – С. 140–145. DOI: 10.52754/16948661_2024_2(5)_21.

6. Эрматова А.К. Современные вопросы применения пробации в Кыргызской Республике // Вестник Инновационного Евразийского университета. – 2019. – № 2. – С. 51–54.

7. Потапов А.М. Об отличиях законодательства о пробации в Республике Казахстан, Кыргызской Республике и Российской Федерации // Ius Publicum et Privatum. 2024, no. 3, pp. 119–127. DOI: 10.46741/2713-2811.2024.27.3.016.

8. Villettaz P., Gillieron G., Killias M. The effects on re-offending of custodial vs. non-custodial sanctions: An updated systematic review of the state of knowledge // Campbell Systematic Reviews. 2015. Vol. 11. No. 1. P. 1–95. DOI: 10.4073/csr.2015.1.

9. Durnescu I. An exploration of the purposes and outcomes of probation in European jurisdictions // Probation Journal. 2008. Vol. 55. No. 3. P. 273–281. DOI: 10.1177/0264550508092814.

10. Porporino F.J. Developments and challenges in probation practice: Is there a way forward for establishing effective and sustainable probation systems? // European Journal of Probation. 2018. Vol. 10. № 1. P. 76–95. DOI: 10.1177/2066220318764713.

11. Жолдаскалиев С.М. К вопросу о повышении эффективности деятельности службы пробации в Республике Казахстан // Уголовно-исполнительное право. – 2020. – Т. 15. – № 2. – С. 188–193. DOI: 10.33463/2072-2427.2020.15(1-4).2.188-193.