Жасанды интеллектті криминалистикалық тәжірибеге біріктіру: деректерді талдаудан шешім қабылдауға дейін

Мақалада жасанды интеллект технологияларын қылмыстық іс жүргізу жүйесіне енгізудің теориялық және практикалық аспектілері қарастырылады. Автор цифрлық дәлелдемелер көлемінің ұлғаюы мен тергеу әрекеттерінің автоматтандырылуы жағдайында жасанды интеллектінің рөліне талдау жасайды. Зерттеуде алгоритмдердің түсіндірілуі, олардың нәтижелерінің сенімділігі және машиналық қорытындылар үшін құқықтық жауапкершілік мәселелері қозғалады. Эксперттік бағалау мен алгоритмдік талдау арасындағы айырмашылықтар айқындалып, әділеттілік пен айыпталушының кінәсіздік презумпциясы қағидаларының сақталмау қаупі атап өтіледі. Мақалада Еуропалық Одақ, АҚШ және Біріккен Ұлттар Ұйымы ұсынған халықаралық тәжірибелерге шолу жасалып, қылмыстық әділет саласындағы жасанды интеллектіні құқықтық реттеу үрдістері талданған. Қазақстан Республикасының мысалында Ішкі істер министрлігінің пилоттық жобалары сипатталып, цифрлық іздерді талдау, визуалды деректерді тану және қылмыстық ахуалды болжау бағыттарындағы нәтижелер келтіріледі. Автор жасанды интеллектіні криминалистикада пайдалану кезінде ашықтық, тексерілетіндік және заңдылық қағидаттарын қамтамасыз ететін ұлттық стандарттарды әзірлеу қажеттігін дәлелдейді. Сондай-ақ кадрларды даярлау жүйесін жетілдіру, ведомствоаралық өзара іс-қимылды нығайту және қолданылатын интеллектуалдық жүйелердің бірыңғай мемлекеттік тізілімін құру маңыздылығы негізделеді.

1. European Commission. Proposal for a Regulation laying down harmonised rules on artificial intelligence. Brussels, 2021. 108 p. URL: https://eur-lex.europa.eu (accessed: 22.07.2025)

2. Боголюбов А.В. Искусственный интеллект в уголовном судопроизводстве: границы допустимого // Вопросы правоведения. – 2023. – № 2. – С. 25–30.

3. Шаповалова Г.М. Алгоритмические методы в криминалистике: правовая перспектива // Криминалистика и цифровая юриспруденция. – 2022. – № 4. – С. 17–24.

4. UNICRI, INTERPOL. Artificial Intelligence and Robotics for Law Enforcement. United Nations, 2020. 87 p. URL: https://www.unicri.it (accessed: 22.07.2025)

5. Тимченко И.С. Статус алгоритмического заключения в уголовном процессе // Правовая информатика. – 2021. – № 3. – С. 58–65.

6. Сайтбеков А.М. Искусственный интеллект и цифровая криминалистика: вызовы и перспективы // Вестник Костанайской академии МВД. – 2022. – № 3. – С. 40–48.

7. INTERPOL. Artificial Intelligence in Policing: Annual Review. Lyon: INTERPOL HQ, 2021. 54 p. URL: https://www.interpol.int (accessed: 22.07.2025)

8. Черкасов В.Н. Методы реконструкции цифровых текстов при частичной потере данных // Правовая информатика. – 2021. – № 2. – С. 30–37.

9. UNICRI. Darknet and Artificial Intelligence Threats: A Global Perspective. United Nations, 2022. 67 p. URL: https://unicri.it (дата обращения: 22.07.2025)

10. Министерство внутренних дел Республики Казахстан. Отчет о реализации пилотного проекта по внедрению ИИ в криминалистику (2020–2022). – Астана, 2023. – 39 с.

11. Binns R., Veale M. Algorithmic Accountability and Transparency in Justice Systems // AI & Law Journal, 2021, vol. 29(1), pp. 1–25. URL: https://www.loc.gov/research-centers/law-library-of-congress/ (accessed: 22.07.2025)

12. Мажитова Г.Н., Уразбаев С.С. Криминалистика и большие данные: формирование следственных версий // Вестник Академии МВД РК. – 2023. – № 2. – С. 45–52.

13. IBM Research. AI in Criminal Justice: Watson Law Implementation Report. New York, 2021. 37 p. URL: https://www.clio.com/blog/best-free-legal-research-tools/ (accessed: 22.07.2025)

14. Котлярова Л.В. Экспертные методы в эпоху ИИ: риски и возможности // Правовая информатика. – 2022. – № 4. – С. 59–66.

15. Министерство внутренних дел Республики Казахстан. Пилотный проект внедрения интеллектуальных аналитических платформ в оперативную деятельность органов внутренних дел. – Астана, 2023. – 41 с.

16. Комитет административной полиции МВД Республики Казахстан. Обзор цифровых информационных систем в уголовном процессе. – Астана, 2023. – 29 с. URL: https://adilet.zan.kz (дата обращения: 22.07.2025)

17. Сайтбеков А.М. Цифровая криминалистика и развитие нейросетевых приложений в экспертной деятельности // Вестник Академии МВД. – 2023. – № 4. – С. 39–45.

18. Министерство внутренних дел Республики Казахстан. Пилотные проекты автоматизации анализа преступлений: результаты 2021–2023 гг. – Алматы, 2023. – 35 с.

19. Сайтбеков А.М. ИИ-компетентность следователя как условие эффективности цифровой трансформации следственных действий // Правовая информатика. – 2022. – № 2. – С. 34–40.

20. Комитет технического регулирования и метрологии. ГОСТ РК 58115-2023 «Системы ИИ в правоохранительной сфере». – Астана, 2023. – 21 с.