Денсаулықты сақтандыру және пациенттің құқықтарын қорғауды халықаралық құқықтық реттеу: жаһандық және аймақтық стандарттарға салыстырмалы талдау

Мақала денсаулық сақтау саласындағы жаһандық және аймақтық стандарттарды қалыптастыру жағдайында медициналық сақтандыруды халықаралық құқықтық реттеуге және пациенттердің құқықтарын қорғауға арналған. Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пакт және дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Конституциясын қоса алғанда, медициналық көмек пен әлеуметтік қорғау құқығын бекітетін әмбебап халықаралық актілер қарастырылады. Өңірлік деңгейде Еуропалық Одақ, Еуропа Кеңесі және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Еуропалық құжаттары талданады, онда медициналық қызметтерге тең қолжетімділік пен пациенттердің құқықтарын тиімді қорғау қажеттігі атап өтіледі. Жұмыста Қазақстан, Германия және АҚШ мысалында медициналық сақтандыру мен пациенттердің мүдделерін қорғауды құқықтық қамтамасыз етудің ұлттық үлгілері салыстырылады. Автор міндетті және ерікті сақтандыру жүйелерінің айырмашылығын, денсаулық сақтауды қаржыландыруға мемлекеттің қатысу дәрежесін, пациенттердің құқықтарын сақтау кепілдіктерін, сондай-ақ оларды бұзғаны үшін заңды жауапкершілік тетіктерін талдайды. Халықаралық және өңірлік стандарттар денсаулық сақтау және пациенттердің құқықтарын қорғау саласындағы тәсілдерді біріздендіру үшін негіз жасайтыны, бірақ олардың іс жүзінде жүзеге асырылуы көбінесе әлеуметтік-экономикалық жағдайларға, ұлттық заңнаманың даму деңгейіне және мемлекеттердің халықаралық ынтымақтастыққа дайындығына байланысты екені атап өтілген. Пациенттердің құқықтарын қорғаудың кешенді сипатын қамтамасыз ететін және медициналық сақтандыру жүйесін нығайтуға мүмкіндік беретін халықаралық нормалар мен ұсыныстарды ескере отырып, ұлттық заңнамалық базаны жетілдірудің маңыздылығы туралы қорытынды жасалды.

1. Всеобщая декларация прав человека от 10 декабря 1948 года. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/O4800000001

2. Закон Республики Казахстан от 21 ноября 2005 года № 87 «О ратификации Международного пакта об экономических, социальных и культурных правах». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z050000087

3. Устав (Конституция) Всемирной организации здравоохранения от 22 июля 1946 года. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30242233

4. Жаппарова А.С. Правовое регулирование охраны здоровья в Казахстане: уроки прошлого и опыт настоящего // Право и государство. – 2021. – № 1(90). – С. 54–72

5. Ердавлетова Ф.К., Супугалиева Г.И., Баймуханова С.Б., Нурмухан А.К. Проблемы и пути повышения эффективности казахстанской модели финансирования здравоохранения на основе ОМС // The Journal of Economic Research & Business Administration. 2023. No. 4(146). P. 64–74. DOI: 10.26577/be.2023.v146.i4.06.

6. Podlaski A. Toward an International Constitution of Patient Rights // Indiana Journal of Global Legal Studies. 2016. Vol. 23. No. 2. P. 893–924.

7. Sperling D., Pikkel R.B. Promoting patients’ rights through hospital accreditation // Israel Journal of Health Policy Research. 2020. Vol. 9. Article 47. P. 1–14. DOI: 10.1186/s13584-020-00405-1

8. Лиссабонская декларация о правах пациента от сентября/октября 1981 года. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1031922

9. Декларация о политике в области обеспечения прав пациента в Европе от 28–30 марта 1994 года. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1037781

10. Конвенция о защите прав и достоинства человека в связи с применением достижений биологии и медицины: Конвенция о правах человека и биомедицине от 4 апреля 1997 года. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34496280&pos=4;-116#pos=4;-116

11. Акбар А. Опыт финансирования медицинского страхования за рубежом и возможности его использования в Республике Казахстан // Международный научно-исследовательский журнал. – 2017. –№ 2(56). DOI: 10.23670/IRJ.2017.56.089