Сотталғандармен қарым-қатынастың құпиялылығы Нельсон Мандела ережелері және ресей мен Қазақстанның қылмыстық-атқару заңнамасындағы орны

Мақалада сотталғандардың пенитенциарлық мекемелерді тексеруді жүзеге асыратын тұлғалармен, адвокаттармен және дін қызметкерлерімен кездесу (әңгімелесу) барысында олардың қарым-қатынасының құпиялылығын қамтамасыз ету мәселелеріне қатысты БҰҰ-ның Сотталғандарға қарау жөніндегі Минималды стандартты ережелерінің (Нельсон Мандела ережелері) ұсынымдық нормалары қарастырылады. Аталған нормалардың Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару заңнамасында іске асырылуы талданады, сондай-ақ заңнамаға өзгерістер енгізу жөнінде ұсыныстар беріледі. Зерттеудің мақсаты – көрсетілген нормалардың Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару заңнамасына енгізілу ерекшеліктерін зерделеу және оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу. Жұмыстың негізгі идеясы – халықаралық стандарттарды ескеру арқылы сотталғандардың құқықтық кепілдіктерін нығайту. Зерттеудің ғылыми және практикалық маңыздылығы – құпия кездесулерді құқықтық реттеудің салыстырмалы талдауын жүргізу, ұлттық заңнамадағы олқылықтарды және қайшылықтарды анықтау, оларды жою жолдарын негіздеу арқылы айқындалады. Зерттеу әдістемесі салыстырмалы-құқықтық, жүйелік және талдамалық тәсілдерге негізделген. Негізгі қорытындылар Ресейде құпиялылықты қамтамасыз ету анағұрлым егжей-тегжейлі реттелгенін, ал Қазақстанда құпиялық мазмұны әрдайым нақты ашылмайтынын көрсетеді. Автор құпиялылық сақталған жағдайда кездесулерге визуалды бақылауды енгізуді қоса алғанда, кепілдіктерді бірыңғайландырудың маңыздылығын атап өтеді. Зерттеудің құндылығы – халықаралық стандарттардың ұлттық жүйелерде іске асырылу тетіктерін бағалауда.

1. Типовые стратегии ООН по снижению рецидивизма (Киотские типовые стратегии). URL: https://www.unodc.org/documents/commissions/CCPCJ/CCPCJ_Sessions/CCPCJ_34/Resolutions/ECN152025_L5_Rev1_r.pdf (дата обращения: 23.07.2025 г.)

2. Общая часть нового Уголовно-исполнительного кодекса Российской Федерации: итоги и обоснования теоретического моделирования. Монография. – М.: ИД «Юриспруденция», 2017. – С. 216.

3. Monitoring prisons in Europe: Understanding perspectives of people in prison and prison staff // Law & Social Inquiry. 2023. URL: https://www.cambridge.org/core/journals/law-and-social-inquiry/article/monitoring-prisons-in-europe-understanding-perspectives-of-people-in-prison-and-prison-staff/3BBFB9F3154D3EE0A17FE39E609ED5C3 (accessed: 10.10.2025)

4. Казакова В.А., Белова Е.Ю. Характеристика женщин, отбывающих лишение свободы: осужденные и содержащиеся под стражей в России (по материалам девятой специальной переписи осужденных и лиц, содержащихся под стражей, декабрь 2022 года). Монография. – Т. 2. – М.: Проспект, 2025. – С. 126.

5. Общая часть нового Уголовно-исполнительного кодекса Российской Федерации: итоги и обоснования теоретического моделирования: Монография. – М.: ИД «Юриспруденция», 2017. – C. 147.

6. Федеральный закон РФ от 10 июня 2008 г., № 76-ФЗ. П. 1, ч. 1, ст. 16 «Об общественном контроле за обеспечением прав человека в местах принудительного содержания и о содействии лицам, находящимся в местах принудительного содержания».

7. A plea for common standards on the lawyer-client privilege in EU cross-border criminal proceedings in light of advancing digitalisation // Еucrim. 2024. URL: https://eucrim.eu/articles/a-plea-for-common-standardson-the-lawyer-client-privilege/ (accessed: 10.10.2025)

8. Criminal detention in the EU: Conditions and monitoring. Luxembourg: European Union Agency for Fundamental Rights, 2024. URL: https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/belgium-criminaldetention-2024-country-study_en.pdf (accessed: 10.10.2025)