Қазақстан Республикасында жер ресурстарын мемлекеттік-құқықтық басқарудың өзекті мәселелері

Мақалада жер ресурстарын мемлекеттік басқару жүйесін құқықтық реттеу, жер ресурстарын ұтымды пайдалану, жер қорларын экономикалық құқықтық реттеу мәселелері қарастырылған. Қазақстан Республикасындағы жер қорлары еліміздің экономикалық әл-ауқатын негізін зерттеу мақсаты болып табылады. Жер ресурстарын мемлекеттік басқарудың арнайы әдістерін нақтылау, жер ресурстарының экономикалық нарыққа сәйкес салықтармен арнайы төлемдер саясатын қалыптастырудың маңыздылығы қамтылды. Зерттеу жұмысын жазу барысында құқықтық, талдау, синтез, индукция және дедукция әдістері жер ресурстарын мемлекеттік басқару саласында кеңінен қолданылды. Жердің кадастрлық және нарықтық құны, учаскелерді алу кезінде өтемақы, ауыл шаруашылығы өндірушілеріне жеңілдікті салық салу жүйесі, сондай-ақ жер заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар сияқты маңызды элементтері зерттелді. Сонымен қатар, жер учаске лерін басқаруды кезіндегі заңсыз берілген жерлер туралы сот материалдарына талдаулар жүргізілген. Қазақстан Республикасында жер ресурстарын тиімді пайдалану, жердің қорларын күтіп ұстау, жерді тозуына жол бермеу, жер қатынастар саласындағы мемлекеттік органдардың қызметіндегі тәжірибесіне зерттеулер жүргізілді. Жер қорларын мемлекеттік органдармен басқаруының ерекшеліктеріне, жерді ұтымды пайдалану мен құқықтық қорғауға, жер ресурстарын цифрландырудың тиімді нәтижелеріне байланысты қорытынды жасалды.

1. Тасанова Ж.Б. Жер ресурстарын басқару: оқу құралы. – Алматы: Альманахъ, 2019. – 104 б.

2. Клебанович Н.В. и др. Почвы и земельные ресурсы Казахстана: учебник. – Минск: БГУ, 2016. – 246 с.

3. Kuandykova E., Bekezhanov D., Nessipbaeva I., Jumabayeva K., Zhuldybayeva A. Regulation of Mechanisms for Management of Environmental Issues of Rational Use of Natural Resources and Pastures // International Journal of Sustainable Development and Planning. 2024. Vol. 19. No. 11. P. 4509–4517.

4. Туленова А.М., Бектурганова А.Е., Айгаринова Г.Т., Рысмахан Г.Б. Проблемы и задачи совершенствования системы управления земельными ресурсами в Республике Казахстан // Вестник университета «Туран». – 2024. – № 1(101) – С. 310–322.

5. Қазақстан Республикасының Жер кодексі 2003 жылғы 20 маусымдағы N 442. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K030000442 (өтініш берілген күн: 25.10.2025)

6. Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі) 2017 жылғы 25 желтоқсандағы № 120-VІ. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1700000120 (өтініш берілген күн: 10.11.2025)

7. Жер учаскелеріне төлемақының базалық ставкаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 2 қыркүйектегі N 890 Қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P030000890 (өтініш берілген күн: 13.11.2025)

8. Беристенов А., Оспанов Б. Преобразование земельных отношений и совершенствование земельного законодательства в Казахстане // Интерэкспо Гео-Сибирь. – 2013. – № 8. – С. 3–14.

9. Farran S., Corrin J. Developing Legislation to Formalise Customary Land Management: Deep Legal Pluralism or a Shallow Veneer? // Law and Development Review. 2016. Vol. 10. No. 1. Р 1–27.

10. Возвращенные в госфонд 11 млн га неиспользуемых сельхозземель распределены населению на развитие животноводства. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/land/press/news/details/1031063?directionId=1416&lang=ru (дата обращения: 10.08.2025)

11. Сводный аналитический отчет о состоянии и использовании земель Республики Казахстан за 2024 год. URL: file:///C:/Users/user/Downloads/_gluster_2025_6_26_0701bef0fc248679f84e61f1496800fb_original.6231479.pdf (дата обращения: 12.08.2025)

12. 2018–2020 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы. Қазақстан Республикасының Заңын іске асыру туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 7 желтоқсандағы № 823 қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000823 (өтініш берілген күн: 10.12.2025)

13. Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2017–2021 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 12 шілдедегі № 423 қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1800000423 (өтініш берілген күн: 15.12.2025)

14. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2024 жылғы 2 қыркүйектегі «Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм» атты Қазақстан халқына Жолдауы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K24002024_1/history (өтініш берілген күн: 20.12.2025)

15. Солтүстік Қазақстан облысының прокурорлары мемлекетке жер учаскелерін қайтарды. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/prokuratura-sko/press/news/details/777548?lang=kk (өтініш берілген күн: 22.12.2025)