Сот төрелігін цифрландыру жағдайында сот шығындарының қосалқы санаты ретінде цифрлық сот шығындарын институционализациялау

Сот процесін жедел цифрландыру жағдайында тек процессуалдық форма ғана емес, сот қызметінің экон омикалық құрылымы да өзгеруде. Онлайн отырыстарды, электрондық құжат айналымын, цифрлық дәлел дерді және қашықтықтан қатысу платформаларын пайдалану дәстүрлі сот шығындарының моделінде қарастырылмаған жаңа шығын категорияларын туындатады. Қолданыстағы азаматтық процестік жүйе мемлекеттік баж және сот шығындары деген дуалдық бөлуге негізделгендіктен, технологиялық шығындарды көрсетпейді, бұл цифрлық тәжірибе мен құқықтық реттеу арасында нормативтік алшақтық тудырады. Зерт теудің мақсаты – цифрлық сот шығындарының тұтас доктриналық моделін жасау және олардың процессуалдық шығындар жүйесіндегі орнын анықтау. Методологиялық негізі жүйелік, функционалдық және салыстырмалы-құқықтық тәсілдерді, сондай-ақ сот практикасын талдауды біріктіреді. Интернет трафигі, цифрлық платформалар, қашықтықтан қатысуды техникалық қамтамасыз ету және электрондық дәлелдерге байланысты шығындардың сот шығындарының белгілеріне ие екені және олар процессуалдық өтемге жататыны дәлелденеді. Жұмыстың ғылыми жаңалығы цифрлық сот шығындарын сот шығындарының жеке түрі ретінде концептуализациялау және олардың біліктілігі үшін нақты критерийлерді айқындаудан тұрады.

1. Петров И.В., Кудрявцева Л.В. Актуальные вопросы цифровизации российского правосудия. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/aktualnye-voprosy-tsifrovizatsii-rossiyskogo-pravosudiya/viewer (дата обращения: 15.01.2026)

2. Новая редакция Гражданского процессуального кодекса: оптимизация судебных расходов. URL: https://sud.gov.kz/rus/massmedia/novaya-redakciya-grazhdanskogo-processualnogo-kodeksa-optimizaciyasudebnyh-rashodov?utm_source (дата обращения: 15.01.2026)

3. Статья 108 Гражданского процессуального кодекса Республики Казахстан от 31.10. 2015 №377-V ЗРК. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1500000377 (дата обращения: 15.01.2026)

4. Кононов Д.А. Электронное правосудие в гражданском и арбитражном процессе в условиях цифровизации. – 2025. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/elektronnoe-pravosudie-v-grazhdanskom-iarbitrazhnom-protsesse-v-usloviyah-tsifrovizatsii/viewer (дата обращения: 15.01.2026)

5. Тілепова Ж.С. Судебные расходы // Информационная система «Параграф». 26.05.2017. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34352511 (дата обращения: 15.01.2026)

6. О взыскании судебных расходов // Пресс-служба Южно-Казахстанского областного суда. 11.11.2014. URL: https://sud.gov.kz/rus/news/o-vzyskanii-sudebnyh-rashodov (дата обращения: 15.01.2026)

7. Затеева Д.А. Электронные доказательства в гражданском судопроизводстве в эпоху цифровизации правосудия: теоретические и практические аспекты. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/elektronnyedokazatelstva-v-grazhdanskom-sudoproizvodstve-v-epohu-tsifrovizatsii-pravosudiya-teoreticheskie-iprakticheskie-aspekty/viewer (дата обращения: 15.01.2026)

8. 2024 EU Justice Scoreboard (section on digitalisation – item 3.2.4 “Digitalisation”). URL: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/eujustice-scoreboard_en (accessed: 15.01.2026)

9. UNCITRAL Technical Notes on Online Dispute Resolution (2017, English, PDF). URL: https://uncitral.un.org/sites/uncitral.un.org/files/media-documents/uncitral/en/v1700382_english_technical_notes_on_odr.pdf (accessed: 15.01.2026)

10. BaickerMcKee S. The Award of EDiscovery Costs to the Prevailing Party: An Analog Solution in a Digital World / Thomas R. Kline School of Law of Duquesne University. 2015. URL: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3108522 (accessed: 15.01.2026)

11. What Courts Consider When Deciding EDiscovery Cost Awards / Los Angeles Lawyer, October 2014. URL: https://www.robinskaplan.com/assets/htmldocuments/uploads/pdfs/8f8e92a33917473e8d2952ff2a6138cc__what-courts-consider-when-deciding-e-discovery-cost.pdf (accessed: 15.01.2026)

12. The Cost of Producing Electronic Documents in Civil Lawsuits Can They Be Sharply Reduced Without Sacrificing Quality? Nicholas M. Pace, Laura Zakaras Research Summary Published Apr 11, 2012. URL: https://www.rand.org/pubs/research_briefs/RB9650.html?utm_source (accessed: 15.01.2026)

13. Решение арбитражного суда Самарской области от 20 июля 2023 г. Дело №А55-10132/2022, «Тюменское проектное бюро» vs «Самаранефтегеофизика». URL: https://pravo.ru/story/255156/ (дата обращения: 24.02.2026); URL: https://kad.arbitr.ru/Document/Pdf/dca15470-e3ff-40bb-a251-a3bb6e7989dc/b4c0f8d8-875f-44db-92d3-f7c1f6361952/A55-10132-2022_20240822_Opredelenie.pdf?isAddStamp=True (дата обращения: 15.01.2026)

14. Code of Civil Procedure, Germany, Zivilprozessordnung (ZPO), amended up to Act of 24 October 2024. URL: https://www.wipo.int/wipolex/ru/legislation/details/23180?utm_source (accessed: 15.01.2026)

15. Rule 26 – Duty to Disclose; General Provisions Governing Discovery. URL: https://www.law.cornell.edu/rules/frcp/rule_26?utm_source (accessed: 15.01.2026)

16. Rule 54(d) Federal Rules of Civil Procedure. URL: https://www.law.cornell.edu/rules/frcp/rule_54?utm_source (accessed: 15.01.2026)

17. Цифровой кодекс Республики Казахстан от 09 января 2026 г. №255-VIII ЗРК. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000255/info?utm_source=chatgpt.com (дата обращения: 15.01.2026)