Зорлық-зомбылық қылмыстарын тергеу кезіндегі «жинақталған» аффектіні сараптамалық бағалау критерийлері

Қазіргі сот-сараптама қызметі адам қызметінің ерік-жігері мен зияткерлік компоненттеріне әсер ететін психикалық күйлер критерийлерін нақтылауды талап етеді. Бұл зерттеу кешенді сот психологиялық-психиатриялық сараптамасы (КСППС) шеңберіндегі кумулятивтік аффектінің сараптамалық критерийлерін ғылыми негіздейді. Негізгі мақсат – Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 101 және 111-баптарындағы «кенеттен пайда болған қатты жан күйзелісі» ұғымын біркелкі түсіндіру үшін ерікті реттеудің толық бұзылу күйлерін саралау. Зерттеудің маңыздылығы жалпы психология мен қылмыстық құқық арасындағы терминологиялық сәйкессіздіктерді кешенді талдауында жатыр. Нормативтік актілерді жүйелі талдау және халықаралық деректер базасын (Scopus, PubMed, eLibrary.ru) пайдалану арқылы аффектіні түсін дірудегі тұжырымдамалық айырмашылықтар анықталды. Нәтижелер құқықтық белгілілікті қамтамасыз ету үшін сараптамалық ұғымдарды қатаң детерминациялау қажеттілігін дәлелдейді. Зерттеу сараптамалық қорытындыларды отандық заңнамаға сәйкестендіру тәсілдерін ұсына отырып, КСППС әдіснамасын дамытады. Кумулятивтік аффектінің диагностикалық шекараларын нақтылау арқылы жұмыс психологиялық теория мен сот практикасы арасындағы алшақтықты жойып, қылмыстық әрекеттерді дәл саралауға ықпал етеді.

1. Интернет-портал правовой статистики создан Комитетом по правовой статистике и специальным учётам Генеральной Прокуратуры Республики Казахстан. URL: https://qamqor.gov.kz/ (дата обращения: 09.01.2026)

2. Уголовный кодекс Республики Казахстан. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000226 (дата обращения: 09.01.2026)

3. Сафуанов Ф.С., Макушкин Е.В. Аффект: практика судебно-психологической и психиатрической экспертизы. Хрестоматия. – М.: ФГБНУ «ГНЦССП им. В.П. Сербского» Минздрава России, 2013. – 320 с.

4. Верезанцев А.Ю., Борисов Д.М. Поведенческие установки: морально-этические и психосоматические аспекты // Практика судебно-психиатрической экспертизы. – М., 2005. – С. 314–325.

5. Сафуанов Ф.С., Савина О.Ф., Морозова М.В., Исаева И.В. Критерии судебно-психологической экспертизы юридически значимых эмоциональных состояний обвиняемых: методические рекомендации. – М., 2016. – 56 с.

6. McCarthy R. J., Elson M. A Conceptual Review of Lab-Based Aggression Paradigms // Collabra: Psychology. 2018. Vol. 4. No. 1. P. 1–17.

7. Choi K. W., Sikkema K. J. Childhood Maltreatment and Perinatal Mood and Anxiety Disorders: A Systematic Review // Trauma, Violence & Abuse. 2016. Vol. 17. No. 5. P. 427–453.

8. Anastas J.W., Payne N.A., Ghuman S.J. Adverse Childhood Experiences and Complex Post-Traumatic Stress in Pregnant Teens: A Pilot Study // Maternal and Child Health Journal. 2021. Vol. 25. No. 5. P. 741–750.

9. Нормативное постановление Верховного суда Республики Казахстан от 25 июня 2015 года № 4. О некоторых вопросах назначения уголовного наказания. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P150000004S (дата обращения: 10.01.2026)

10. Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000231 (дата обращения: 10.01.2026)

11. Закон Республики Казахстан «О профилактике бытового насилия». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z090000214_/z090214.htm (дата обращения: 10.01.2026)