Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару заңнамасы және өзге де қылмыстық-құқықтық ықпал ету шаралары

Мақалада қылмыстық жазамен қатар қылмыстық-құқықтық мәжбүрлеп ықпал етудің өзге де шараларын бекітетін Қазақстан заңнамасының нормативтік ережелері қарастырылады. Бұл шаралар пенитенциарлық заңнама деңгейінде де, Қазақстан Республикасының қолданыстағы Қылмыстық кодексінің ережелерінде де нормативтік көрініс тапқаны көрсетіледі. Авторлар аталған құқықтық институттың доктриналық түсіндірмелерін ескере отырып, оның салааралық талдауын жүргізеді, оның негізінде қылмыстық-құқықтық сипаттағы мәжбүрлеу шараларының мәні туралы өзіндік авторлық түсінік қалыптастырылады. Зерттеу нәтижесінде қылмыстық-құқықтық ықпал етудің басқа шараларының қолданыстағы редакциясы олардың құқықтық табиғаты мен мақсаттарына толық сәйкес келмейді, бұл тиісті заңнамалық ережелерді жетілдіру қажеттілігін тудырады деген қорытынды жасалады. «Жәбірленушілерге өтемақы қоры туралы» 2018 жылғы 10 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңын талдауға ерекше назар аударылады, оның ережелері мәжбүрлі төлем институтын реттейтін 98-1 және 98-2-баптарды енгізуді қоса алғанда, ҚР ҚК жалпы бөлімінің қорытынды бөлімін трансформациялауға әсер етті. Авторлар бұл механизмнің іс жүзінде екі жақты қылмыстық жауапкершіліктің белгілері бар деген пікірді алға тартады, бұл мәжбүрлеу шараларын қайта қолдануға конституциялық тыйым салуға қайшы келеді. Уәкілетті органдардың осы шараларды іске асыру проблемасы жеке атап өтіледі, бұл қосымша теориялық және практикалық түсінуді талап етеді.

1. Уголовный кодекс Российской Федерации: федер.закон от 13 июня 1996 г. № 63-ФЗ (ред. действующая). URL: https://prg.kz/document/?doc_id=30397073&pos=597;217 (дата обращения: 13.03.2026)

2. Уголовно-исполнительное право России: учебник / под ред. В.И. Селиверстова. 9-е изд., перераб. и доп. – М.: Норма: ИНФРА-М, 2023. – С. 51–52.

3. Уголовно-исполнительное право России: учебник / под ред. В.И. Селиверстова. 9-е изд., перераб. и доп. – М.: Норма: ИНФРА-М, 2023. – С. 49–50.

4. Горобцов В. О перспективах расширения предмета уголовного права // Уголовное право. – 2004. – № 3. – С. 20–21.

5. Андреев И. Очерк по уголовному праву социалистических государств. – М., 1978. – С. 12–13.

6. Горобцов В. Очерк по уголовному праву социалистических государств. – М., 1978. – С. 20–21.

7. Звечаровский И.Э. Понятие, система, виды мер уголовно-правового характера / Российское уголовное право: курс лекций. Т. 2. Наказание. –Владивосток, 1999. – С. 3–8.

8. Уголовное право Российской Федерации. Общая часть. – Иркутск, 1994. – С. 187–214.

9. Уголовный закон. Опыт теоретического моделирования / под ред. В.Н. Кудрявцева, С.Г. Келина. – М., 1987. – С. 186–194.

10. Российское уголовное право: курс лекций. Т.2. Наказание / под. ред. А.И. Коробеева. – Владивосток, 1999. – С. 7–8.

11. Медведев Е. Понятие и виды иных мер уголовно-правового характера, применяемых за совершение преступлений // Уголовное право. – 2009. – № 5. – С. 46–49.

12. Звечаровский И. Понятие мер уголовно-правового характера // Законность. – 2007. – № 1. – С. 12–14.

13. Уголовно-исполнительный кодекс Российской Федерации: действующая редакция с изменениями и комментариями. URL: https://uikod.ru/ (дата обращения: 25.09.2025)

14. Общая часть нового Уголовно-исполнительного кодекса Российской Федерации: итоги и обоснование теоретического моделирования / под ред. д.ю.н., профессора В.И. Селиверстова. – М.: ИД «Юриспруденция», 2017. – С. 14–15.

15. Организация Объединенных Наций. Минимальные стандартные правила обращения с заключенными (Правила Нельсона Манделы): приняты резолюцией Генеральной Ассамблеи ООН 70/175 от 17 декабря 2015 г. URL: https://digitallibrary.un.org/record/816764 (дата обращения: 25.09.2025)

16. Дело «Херст против Соединенного Королевства (№ 2)». Жалоба № 74025/01: постановление Большой палаты. Европейский суд по правам человека от 6 окт. 2005 г. HUDOC. URL: https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-70442 (дата обращения: 25.09.2025)

17. Ashworth A. Sentencing and Criminal Justice. Cambridge: Cambridge University Press, 2015. P. 23–41.

18. Совет Европы. Рекомендация Комитета министров государствам-членам о Европейских тюремных правилах (принята 11 января 2006 г., пересмотрена 1 июля 2020 г.). URL: https://www.refworld.org/legal/resolution/coeministers/2006/11978 (дата обращения: 25.09.2025)