Халықаралық құқықтағы делдалдық институтын құқықтық реттеуді одан әрі дамытудың кейбір мәселелері туралы

Мақала халықаралық құқықтағы делдалдықты (медиацияны) құқықтық реттеудің проблемаларын талдауға және оны жетілдіру мәселелеріне арналған. Халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу құралы ретінде делдалдықты бекітетін халықаралық актілер, атап айтқанда Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысы, 1907 жылғы 18 қазандағы Гаага конвенциясы халықаралық қақтығыстарды бейбіт жолмен шешу туралы, сондайақ Біріккен Ұлттар Ұйымы-ның қарарлары қарастырылады. Өңірлік деңгейде Еуропалық Одақ, Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы, Африка Одағы құжаттары талданады, онда халықаралық дауларды реттеуде делдалдықтың маңызды рөлі атап көрсетіледі. Жұмыстың негізгі идеясы халықаралық делдалдықты халықаралық-құқықтық реттеудің проблемаларын зерттеу болып табылады. Оларды қарастырғаннан кейін делдалдықты реттеуді жетілдіру жөніндегі шаралар ұсынылады, атап айтқанда әмбебап халықаралық шарт әзірлеу, Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы делдалдық құрылымдарды және өңірлік медиациялық хабтарды институционализациялау, цифрлық платформа мен делдалдарды сертификаттау жүйесін әзірлеу және т.б. Жұмыста делдалдық қызметті институционализациялау, бірыңғай стандарттарды әзірлеу және цифрлық платформаларды құру медиативтік үдерістердің тиімділігін арттыруға қабілетті деген қорытынды жасалады. Осыған байланысты Қазақстан халықаралық бітімгерлік бастамаларын қолдауды қамтамасыз ете алатын медиациялық хаб қалыптастыру арқылы халықаралық делдалдықты дамытуға белсенді түрде қатыса алады.

1. De Goede S.W. Application of mediation in international disputes resolution: reconsidering mediation for the growing complexity and diversity of international disputes. Master’s thesis. Seoul: Graduate School of Law, Seoul National University. 2021. 92 p. URL: https://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/176558/1/000000166058.pdf?utm_source=chatgpt.com (accessed: 25.01.2025)

2. Лебедева М.М., Морозов В.М., Райнхардт Р.О., Шебалина Е.О. Технологии международного посредничества: аналитический доклад. – М.: МГИМО–Университет, 2024. – 27 с.

3. Квернадзе Н.Б. Тайный канал палестино-израильских переговоров в Норвегии в исследованиях Хильде Вааге. URL: https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/322258/1/kvernadze_%20MejdProc-2023.pdf (дата обращения: 03.08.2025)

4. Лунев С.И. Советско-индийские отношения (1955–1971 гг.): рождение дружбы // Вестник МГИМО–Университета. – 2017. – Т. 2(53). – С. 24–51. DOI: 10.24833/2071-8160-2017-2-53-24-51. URL: https://www.vestnik.mgimo.ru/jour/article/view/684/668?locale=ru_RU (дата обращения: 03.08.2025)

5. Segura R., Mechoulan D. Made in Havana: How Colombia and the FARC Decided to End the War. New York: International Peace Institute. 2017. 39 р. URL: https://www.ipinst.org/wp-content/uploads/2017/02/IPI-Rpt-Made-in-Havana.pdf?utm_source (аccessed: 06.08.2025)

6. Сарсембаев М.А. Международное право. Особенная часть. – Алматы, 1999. – 284 с.

7. Jurgilewicz M. Peaceful Ways of Solving International Disputes by the Mediation Method and Legal Security of State // Przegląd Prawa Konstytucyjnego. 2020. No. 6 (58). P. 317–329. DOI: 10.15804/ppk.2020.06.26

8. United Nations – Guidance for Effective Mediation / Printed at the United Nations, New York, 2012. 25 р. URL: https://digitallibrary.un.org/record/4026222/files/1387704EN.pdf (аccessed: 08.08.2025)

9. Устав ООН от 1945. URL: https://www.un.org/ru/about-us/un-charter/full-text (дата обращения:11.08.2025)

10. Gună Dan Alexandru. Observations Regarding the International Regulation of Mediation, as a Diplomatic Way to Resolve the Conflicts between States. // Procedia – Social and Behavioral Sciences. 2014. Vol. 149. P. 376–381. DOI: 10.1016/j.sbspro.2014.08.194

11. Конвенция о мирном решении международных столкновений от 5 (18) октября 1907 г. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1010689 (дата обращения: 01.08.2025)

12. Резолюция Генеральной Ассамблеи ООН «Укрепление роли посредничества в мирном урегулировании споров, предотвращении и разрешении конфликтов» № 65/283 от 22 июня 2011 года. URL: https://docs.un.org/ru/A/RES/65/283 (дата обращения:10.08.2025)

13. ОБСЕ Посредничество и содействие диалогу в контексте ОБСЕ // Справочное руководство 2014. URL: https://www.osce.org/ru/secretariat/155196 (дата обращения:10.08.2025)

14. Конвенция по примирению и арбитражу в рамках СБСЕ, заключена Советом СБСЕ 15 декабря 1992 года. URL: https://www.osce.org/ru/court-of-conciliation-and-arbitration/446131 (дата обращения:09.08.2025)

15. Шевчук Н.В., Сачик А.А. Посредничество ЕС: эволюция подходов в контексте урегулирования современных конфликтов // Постсоветские исследования. – 2021. – № 4(6). – С. 479–487. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/posrednichestvo-es-evolyutsiya-podhodov-v-kontekste-uregulirovaniya-sovremennyh-konfliktov (дата обращения:10.08.2025)

16. Готтшалк К. Шесть десятилетий африканской интеграции: достижения и неудачи // Ученые записки Института Африки РАН. – 2024. – № 2. – С. 24–39. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/shestdesyatiletiy-afrikanskoy-integratsii-dostizheniya-i-neudachi (дата обращения: 07.08.2025)

17. Andrews Neil H. Mediation: International Experience and Global Trends (June 1, 2018). University of Cambridge Faculty of Law Research Paper. 2018. No. 42. 2018. DOI: 10.2139/ssrn.3198571. URL: https://ssrn.com/abstract=3198571 (аccessed: 25.09.2025)

18. Закон Республики Казахстан «О ратификации Конвенции Организации Объединенных Наций о международных мировых соглашениях, достигнутых в результате медиации» от 25 апреля 2022 года № 116-VII. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2200000116 (дата обращения: 12.08.2025)