Қазақстан Республикасында қылмыстық құқық бұзушылықтарға қарсы іс-қимылды ақпараттықкоммуникациялық қамтамасыз ету мәселелері

Мақалада Қазақстан Республикасындағы қылмыстық құқық бұзушылықтарға қарсы іс-қимылды ақпараттық-коммуникациялық қамтамасыз ету тетігінің эволюциясы мен қазіргі жағдайы қарастырылады. Ішкі істер органдарының цифрлық және ақпараттық-талдамалық жүйелерінің қалыптасу және даму кезеңдері, жедел басқару орталықтарын енгізу ерекшеліктері талданады. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың дамуы жағдайында ақпаратты қорғаудың нормативтік-құқықтық негіздеріне, сондай-ақ «ақпараттық қауіпсіздік», «киберқылмыс» және «цифрлық қылмыс» ұғымдарының арақатынасына ерекше назар аударылады. Халықаралық құжаттарда киберқылмыстың немесе цифрлық қылмыстың заңмен бекітілген анықтамасы жоқ екені анықталды. Сонымен қатар, бұл туралы ғалымдардың әртүрлі көзқарастары бар. Сондай-ақ, жасанды интеллектті енгізудің және оны қылмыстық ортада қолданудың қазіргі жағдайын ескеру қажет. Бұл әсіресе осы ұғымдардың айырмашылықтарының арақатынасында өте маңызды. Ақпараттық қауіпсіздік ұғымын кеңейтуге не әсер етеді. Ұлттық заңнама мен халықаралық стандарттарды талдау негізінде авторлық анықтамалар нақтыланып, құқықтық реттеуді жетілдіру бағыттары ұсынылады.

1. Закон Республики Казахстан от 23 апреля 2014 года № 199-V «Об органах внутренних дел Республики Казахстан» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 20.11.2025 г.). URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004063&doc_id2=31538985#pos=3;-98&pos2=489;-62 (дата обращения: 24.01.2026)

2. Закон Республики Казахстан от 15 сентября 1994 года № 154-XIII «Об оперативно-розыскной деятельности» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 16.09.2025 г.). URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1003158 (дата обращения: 24.01.2026)

3. Закон Республики Казахстан от 11 января 2007 года № 217-III «Об информатизации» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 31.10.2015 г.) (утратил силу). URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1039543&doc_id2=30085759#pos=5;-98&pos2=650;-44 (дата обращения: 24.01.2026)

4. Закон Республики Казахстан от 24 ноября 2015 года № 418-V ЗРК «Об информатизации». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1500000418 (дата обращения: 24.01.2026)

5. Об утверждении Концепции кибербезопасности («Киберщит Казахстана»). Постановление Правительства Республики Казахстан от 30 июня 2017 года № 407. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1700000407 (дата обращения: 24.01.2026)

6. О внесении изменений и дополнений в постановление Правительства Республики Казахстан от 20 декабря 2016 года № 832 «Об утверждении единых требований в области информационно-коммуникационных технологий и обеспечения информационной безопасности». Постановление Правительства Республики Казахстан от 13 мая 2024 года № 372. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2400000372/links (дата обращения: 24.01.2026)

7. Закон Республики Казахстан от 21 мая 2013 года № 94-V «О персональных данных и их защите». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1300000094 (дата обращения: 24.01.2026)

8. Закон Республики Казахстан от 16 ноября 2015 года № 401-V «О доступе к информации» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 16.03.2025 г.). URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=39415981 (дата обращения: 24.01.2026)

9. Уголовный кодекс Республики Казахстан от 3 июля 2014 года № 226-V (с изменениями и дополнениями по состоянию на 16.09.2025 г.). URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31575252&pos=5;106#pos=5;-106 (дата обращения: 24.01.2026)

10. Кодекс Республики Казахстан об административных правонарушениях от 5 июля 2014 года № 235-V (с изменениями и дополнениями по состоянию на 15.09.2025 г.). URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31577399&doc_id2=31575252#pos=1942;-80&pos2=2668;-80 (дата обращения: 24.01.2026)

11. Об утверждении Национального антикризисного плана реагирования на инциденты информационной безопасности: Постановление Правительства Республики Казахстан от 9 августа 2018 года № 488. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1800000488 (дата обращения: 24.01.2026)

12. Закон Республики Казахстан от 17 ноября 2025 года № 230-VIII ЗРК «Об искусственном интеллекте». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2500000230 (дата обращения: 24.01.2026)

13. Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Казахстан по вопросам искусственного интеллекта и цифровизации» от 17 ноября 2025 года № 231-VIII ЗРК // Казахстанская правда. – 2025. – 18 ноября. – № 222 (30600)

14. Кодекс Республики Казахстан от 9 января 2026 года № 255-VIII «Цифровой кодекс Республики Казахстан» (не введен в действие) // ИПС «Параграф». URL: https://prg.kz/document/?doc_id=38546537 (дата обращения: 24.01.2026)

15. Об утверждении Концепции развития искусственного интеллекта на 2024–2029 годы: Постановление Правительства Республики Казахстан от 24 июля 2024 года № 592. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2400000592 (дата обращения 24.01.2026)

16. Почему цифровые технологии вытесняют аналоговые. URL: https://trends.rbc.ru/trends/industry/60e427ea9a79471089a0ec1d (дата обращения: 24.01.2026)

17. Суперкомпьютерные технологии: СКТ-2014 материалы 3-й Всероссийской научно-технической конференции (29 сентября – 4 октября 2014, Дивноморское, Геленджик). – Ростов-на-Дону: Изд-во Южного федерального университета, 2014. – 274 с.

18. Convention on Cybercrime Council of Europe. 2001. URL: https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/ reaty/185?module=treaty-detail&treatynum=185 (accessed: 25.03.2026)

19. Spyropoulos F. New Approaches to Researching AI Crime: Institutionalization of Digital Criminology // Journal of Digital Technologies and Law. 2024. V. 2. No. 3. P. 636–656. DOI: 0.21202/jdtl.2024.32.

20. Brundage M., Avin S., Clark J. et al. The malicious use of artificial intelligence. 2018. URL: https://clck.ru/3CzSuH // https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1802/1802.07228.pdf (accessed: 13.04.2026)