Көпшілік алдында сөз сөйлеудегі тілдік манипуляция: даулы мәтіндердің лингвистикалық сараптама әдістемес

Мақала медиамәтіндердегі сөйлеу манипуляциясын зерттеуге арналған және оны сот-лингвистикалық сараптама тәжірибесінде анықтаудың әдістемелік тәсілдері қарастырылады, сондай-ақ манипулятивтік ықпалды талдаудың теориялық негіздері нақтыланады. Зерттеудің өзектілігі қоғамдық коммуникацияның конфликтілік әлеуетінің артуымен байланысты, бұл маманнан қоғамдық пікір мен әлеуметтік субъектілердің беделіне әсер ететін даулы пікірлерді лингвистикалық тұрғыдан негізделген әрі контекстке сезімтал түрде түсіндіруді талап етеді. Мақалада манипулятивтік дискурсты зерттеудің отандық және шетелдік тәсілдеріне сыни талдау жасалып, олардың әдіснамалық шектеулері мен қайшылықтары анықталады, сондай-ақ семантикалық, прагмалингвистикалық және дискурстық талдауды интеграциялау қажеттілігі негізделеді. Қоғамдық бейнеүндеу материалы негізінде олардың қызмет етуінің прагматикалық шарттарын ескере отырып, тілдік және коммуникативтік ықпал ету тетіктеріне кешенді зерттеу жүргізіледі. Авторлар манипулятивтік пікірлерді сараптамалық тұрғыдан бағалау критерийлерінің жүйесін олардың семантикалық құрылымы, коммуникативтік бағыттылығы және контекстуалдық параметрлері негізінде ұсынады. Зерттеу нәтижелері даулы мәтіндерді бағалау кезінде, сондай-ақ фактілік және бағалауыш ақпаратты ажыратуда сотлингвистикалық сараптама тәжірибесінде қолданылуы мүмкін.

1. Кукушкина О.В. Негативная информация: утверждение о факте или выражение мнения? // Теория и практика судебной экспертизы. – 2016. – № 3(43). – С. 132–146.

2. Кукушкина О.В. Методы анализа, применяемые в судебной лингвистической экспертизе // Теория и практика судебной экспертизы. – 2016. – № 1(41). – С. 118–126.

3. Быкова О.Н. К вопросу о языковой манипуляции в средствах массовой информации // Теоретические и прикладные аспекты речевого общения. Вып. 6. – Красноярск-Ачинск, 1998. – С. 18–22.

4. Доценко Е.Л. Психология манипуляции: феномены, механизмы и защита. – М.: ЧеРо: Изд-во МГУ, 2000. – 344 с.

5. Карасик В.И. Язык социального статуса: социолингвистический, прагмалингвистический и лингвосемантический аспекты. – М.: Гнозис, 2002. – 333 с.

6. Копнина Г.А. Этическая норма и проблемы речевого манипулирования // Русистика на пороге XXI века: проблемы и перспективы: материалы Междунар. науч. конф. – М., 2003. – С. 252–254.

7. Кара-Мурза С. Г. Манипуляция сознанием. – М.: Эксмо, 2005. – 832 с.

8. Van Dijk T.A. Discourse and manipulation // Discourse & Society. 2006. Vol. 17. No. 3. P. 359–383.

9. Fairclough N. Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman, 1995. 265 p.

10. Карасик В.И. Структура институционального дискурса // Проблемы речевой коммуникации: межвуз. сб. науч. тр. Вып. 1. – Саратов: Изд-во Сарат. ун-та, 2000. – С. 25–33.