Қазақстан Республикасында электрондық құжаттарда электрондық (цифрлық) қолтаңбаны қолдануды құқықтық қамтамасыз ету

Мақалада Қазақстан Республикасында электрондық құжаттарда электрондық цифрлық қолтаңбаны және басқа да өз қолының аналогтарын қолдануды құқықтық қамтамасыз ету мәселелері қаралады. Электрондық (цифрлық) қолтаңба азаматтық айналымға қатысушылардың цифрлық ортадағы ерік білдіруін іске асырудың ажырамас элементі болып табылады. Өз қолын қоюдың аналогы ретінде оны қолданудың заңнамада, өзге де нормативтік құқықтық актілерде немесе тараптардың келісімінде көзделген жағдайда оны қалыптастырудың нақты технологиясына байланыстырылмаған электрондық (цифрлық) қолтаңба пайдаланылуы мүмкін. Электромагниттік резонанс технологиясына негізделген өз қолымен қол қоюдың жаңа аналогын қолдануды қарау ерекше назар аударуға лайықты. Өз қолының аналогтары мен тиісті қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеу Қазақстан Республикасының заңнамасында толық көлемде көрсетілмегені анықталды. Бұл, атап айтқанда, «электрондық қолтаңба», «цифрлық қолтаңба» және «электрондық цифрлық қолтаңба» ұғымдарын нақты ажыратудың жоқтығынан көрінеді. Электрондық құжат айналымын қолдану саласындағы қолданыстағы заңнаманы талдау электрондық (цифрлық) қолтаңбаның құқықтық реттеуді одан әрі жетілдіру қажеттігі туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді.

1. Тоқаев Қ.-Ж. «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» атты Қазақстан халқына Жолдауы. – 2025. URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellektdauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 (өтініш берілген күн: 02.01.2026)

2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім): 1994 жылғы 27 желтоқсандағы № 268-XIII. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000 (өтініш берілген күн: 02.01.2026)

3. Crook S. Get the full e-signature picture to avoid falling foul of the law // Computer Fraud & Security. 2018. Vol. 2018. No. 8. P. 12–14.

4. Dutta P., Choi T., Butala R. Blockchain technology in supply chain operations: Applications, challenges and research opportunities // Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review. 2020. Vol. 142. Article 102067.

5. He Fang, Wang Bo. A Comprehensive Guide to Electronic Signature, from a Legal Perspective // King & Wood Mallesons. 2019. URL: https://www.chinalawinsight.com/2019/01/articles/intellectual-property/acomprehensive-guide-to-electronic-signature-from-a-legal-perspective/ (accessed: 02.01.2026)

6. Electronic signatures in global and national commerce Act. USA: Public Law 106–229. June 30, 2000.

7. Регламент Европейского Парламента и Совета Европейского Союза 910/2014 от 23 июля 2014 г. об электронной идентификации и удостоверительных сервисах для электронных трансакций на внутреннем рынке и об отмене Директивы 1999/93/ЕС. URL: http://base.garant.ru/70901572 (дата обращения: 02.01.2026)

8. Модельный закон «Об электронной цифровой подписи»: принят на шестнадцатом пленарном заседании Межпарламентской Ассамблеи государств – участников СНГ 9 декабря 2000 г. URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1022916&pos=2;-127#pos=2;-127 (дата обращения: 02.01.2026)

9. Типовой закон ЮНСИТРАЛ «Об электронных подписях» от 5 июля 2001 г. URL: https://uncitral.un.org/sites/uncitral.un.org/files/media-documents/uncitral/ru/ml-elecsig-r.pdf (дата обращения: 02.01.2026)

10. Mason S. Documents signed or executed with electronic signatures in English law // Computer Law & Security Review. 2018. Vol. 34. No. 4. P. 933–945.

11. Abdulfattah G.M., Ahmad M.N., Asaad R.R.A. A reliable binarization method for offline signature system based on unique signer’s profile // International Journal of Innovative Computing, Information and Control. 2018. Vol. 14. No. 2. P. 573–586.

12. Zhang L., Zhang H., Xian H. Blockchain-based two-party fair contract signing scheme // Information Sciences. 2020. Vol. 535. P. 142–155.

13. Gomila J.F., Hinarejos M.F. A 2020 perspective on a fair contract signing protocol with blockchain support // Electronic Commerce Research and Applications. 2020. Vol. 42. Article 100981.

14. Қазақстан Республикасының Цифрлық кодексі 2026 жылғы 9 қаңтардағы № 255-VIII ҚРЗ. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000255 (өтініш берілген күн: 26.05.2026)

15. Подчинился суду? Штраф. Не подчинился? Тоже штраф. Как судьи нарушают закон о передаче ЭЦП другому человеку и что с этим делать. URL: https://orda.kz/podchinilsja-sudu-shtraf-ne-podchinilsjatozhe-shtraf-kak-sudi-narushajut-zakon-o-peredache-jecp-drugomu-cheloveku-i-chto-s-jetim-delat-399703/ (дата обращения: 02.01.2026)

16. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі: 2014 жылғы 5 шілдедегі№235-VҚРЗ. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000235 (өтініш берілген күн: 26.05.2026)

17. Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы: 2013 жылғы 21 мамырдағы № 94-V. URL: https://prg.kz/document/?doc_id=31396173 (өтініш берілген күн: 31.07.2026)

18. Юридическая силаЭЦПчерез eGovMobile: разбираемзаконодательство.URL: https://doodocs.kz/blog/yuridicheskaya-sila-ecp-cherez-egov-mobile-razbiraem-zakonodatelstvo/ (дата обращения: 31.07.2026)

19. Количество POS-терминалов в Казахстане впервые превысило 1 млн единиц. URL: https://nationalbank.kz/ru/news/informacionnye-soobshcheniya/16446 (дата обращения: 02.01.2026)

20. Как работает стилус для смартфона и зачем он нужен. URL: https://club.dns-shop.ru/blog/t-88-drugie-mobilnyie-aksessuaryi/47931-kak-rabotaet-stilus-dlya-smartfona-i-zachem-on-nujen/ (дата обращения: 02.01.2026)