Қазақстандағы еңбек заңнамасын реформалау: әлеуметтік әріптестік пен құқықтық тепе-теңдік мәселелері

Зерттеу Қазақстан Республикасындағы еңбек заңнамасын жаңғырту үдерісін әлеуметтік әріптестік қағидаттары мен еңбек қатынастары субъектілерінің құқықтық теңгерімін қамтамасыз ету тұрғысынан қарастыруға бағытталған. Жұмыстың мақсаты – еңбек құқығын реформалау барысында әлеуметтік әріптестік тетіктерінің тиімділігін бағалау, еңбек қатынастарын құқықтық реттеудегі өзекті мәселелерді айқындау және оларды жетілдіруге арналған ғылыми негізделген ұсыныстар әзірлеу. Зерттеудің әдіснамалық негізін салыстырмалы-құқықтық, жүйелік, формальды-заңдық және талдамалық әдістер құрайды. Зерттеу нәтижесінде Қазақстандағы әлеуметтік әріптестік институтының құқықтық әлеуетін күшейту қажеттілігі дәлелденіп, жұмыскер мен жұмыс берушінің құқықтары мен міндеттерінің теңгеріміне кедергі келтіретін құқықтық олқылықтар анықталды. Сонымен қатар ұжымдық келіссөздерді дамыту, еңбек дауларын шешудің құқықтық кепілдіктерін жетілдіру және халықаралық тәжірибеге сәйкес ұлттық еңбек заңнамасын жаңарту бағыттары ұсынылды. Зерттеудің ғылыми құндылығы еңбек құқығын реформалаудың теориялық негіздерін толықтыруымен және әлеуметтік әділеттілік қағидаттарын іске асыруға бағытталған құқықтық тетіктерді жетілдіруімен айқындалады. Алынған нәтижелер заң шығару қызметінде, құқық қолдану тәжірибесінде және еңбек құқығы саласындағы ғылыми зерттеулерде пайдалануға мүмкіндік береді.

1. Об утверждении Национального плана развития Республики Казахстан до 2029 года и признании утратившими силу некоторых указов Президента Республики Казахстан: Указ Президента Республики Казахстан от 30 июля 2024 года № 611. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/U2400000611 (дата обращения: 06.05.2026)

2. Об утверждении Концепции безопасного труда Республики Казахстан на 2024–2030 годы: Постановление Правительства Республики Казахстан от 28 декабря 2023 года № 1182. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300001182 (дата обращения: 06.05.2026)

3. Сулейменов М.К. Право как система. – М.: Статут, 2016. – 360 с.

4. Лебедев В.М. Философия трудового права: монография. – М.: Норма: ИНФРА-М, 2021. – 128 с.

5. Уваров В.Н., Уварова-Патенко Н.В. Трудовое право Республики Казахстан: учебник. 3-е изд. – Алматы, 2019. – 720 с.

6. Хамзина Ж.А. Трудовое право Республики Казахстан. Общая и Особенная части: учебник. – Алматы, 2014. – 416 с.

7. Об утверждении Концепции развития рынка труда Республики Казахстан на 2024–2029 годы: Постановление Правительства Республики Казахстан от 29 ноября 2023 года № 1050. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300001050 (дата обращения: 06.05.2026).

8. Bureau of National Statistics. Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan. 2025. URL: https://stat.gov.kz/en/industries/labor-and-income/stat-empt-unempl/publications/ (accessed: 06.05.2026).

9. Scoppa V., Vuri D. Absenteeism, unemployment and employment protection legislation: evidence from Italy // IZA Journal of Labor Economics. 2014. Vol. 3. Article 3.

10. Zhumabayeva A., Nurmagambetov A. Platform employment and the obligation to conclude an employment contract in the Republic of Kazakhstan: issues of theory and practice //Access to Just. E. Eur. 2023. P. 186.

11. Panao R.A.L., De Leon B.X. Balancing the interests of labor and capital: an empirical analysis of Philippine Supreme Court labor cases from 1987 to 2016 // Philippine Political Science Journal. 2018. Vol. 39. No. 1. P. 24–46.

12. Bugdol M. A different approach to work discipline: Models, manifestations and methods of behaviour modification. Cham: Palgrave Macmillan, 2018. 247 p.

13. Farrugia D. Lay Moralities of Young Workers and the Moral Economy of Service Labour // Work, Employment and Society. 2026. V. 40. No. 2. P. 295–313.

14. Трудовой кодекс Республики Казахстан от 23 ноября 2015 года № 414-V ЗРК. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1500000414 (дата обращения: 06.05.2026)

15. Lyutov N., Voitkovska I. Labour Inspections in Post-Soviet Countries: Reform or Collapse? // International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations. 2021. V. 37. No. 2/3.