Жасанды интеллект көмегімен жасалатын қылмыстардың алдын-алу шаралары

Қазіргі заманда жасанды интеллект мемлекеттің барлық қоғамдық саласына әсіресе мемлекеттік басқару жүйесіне, қаржы-экономикалық, ауылшаруашылық, білім беру, денсаулық сақтау салаларына еніп, тиімділігін көрсетуде. Сонымен қатар жасанды интеллектіні қылмыстық мақсатта пайдаланып қоғамға қауіпқатер төндіріп, құқықбұзушылықтар орын алуда. Ғылыми мақаланың мақсаты жасанды интеллект көмегімен жасалатын қылмыстардың алдын алу үшін ғылыми негізделген зерттеу жұмыстарын жүргізу, жасанды интеллект көмегімен жасалатын қылмыстардың алдын алу шараларын заң ғылымы тұрғысынан кешенді түрде зерттеу болып табылады. Жасанды интеллект көмегімен жасалатын қылмыстардың басым бағыттарын анықтап, жасанды интеллект көмегімен жасалатын қылмыстардың алдын алу шараларын жетілдіру көзделеді. Жасанды интеллект көмегімен жасалатын қылмыстардың алдын алу мақсатында Қазақстан Республикасы қылмыстық құқықтық заңнамасына ұсыныстар енгізіледі. XXI ғасырдың бас кезеңінен бастап қарқынды түрде дамып интернет, әлеуметтік желілер мен цифрлы жүйе қоғамның барлық саласына еніп бір жағынан оң ықпал еткенімен, екіншіжағынанжасандыинтеллект технологияларын заңсыз, құқыққа қайшыпайдалану әрекеттері нәтижесінде қоғамға қауіпті қылмыстардың жаңа түрлері көрініс табуда. Осы жағдайда жасанды интеллект көмегімен жасалатын қылмыстардың алдын алу шараларын зерттеу теориялық және тәжірибелік тұрғыдан маңызды. Сонымен бірге жасанды интеллект технологияларын қолдануда халықаралық ынтымақтастық шараларын жүзеге асырып ақпараттық технология саласында отандық мамандарды даярлау маңызды. Жасанды интеллект көмегімен жасалатын қылмыстардың алдын алуда заңнаманы жетілдіру, құқықтық жауапкершілікті айқындау және цифрлы құқық саласының мамандарын әзірлеу көзделеді. Жасанды интеллект көмегімен жасалатын қылмыстар, Deepfake (жалған бейне/аудио), киберқылмыстар, кибершабуылдар мен тағы басқада заңсыз іс-әрекеттердің қылмыстық-құқықтық сипатын анықтап талданады.

1. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу». URL: https://www.akorda.kz/ (өтініш берілген күн: 08.05.2026)

2. Қазақстан Республикасының 2025 жылдың 17 қарашасындағы «Жасанды интеллект туралы» №230 Заңы. URL: https://www.adilet.zan.kz/ (өтініш берілген күн: 25.06.2026)

3. «Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кеңес құру туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2025 жылғы 19 мамырдағы № 881 Жарлығы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2500000881 (өтініш берілген күн: 25.06.2026)

4. «Жасанды интеллектіні дамытудың 2024-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 24 шілдедегі № 592 Қаулысы.

5. Global Digital Compact. URL: https://www.un.org/ (accessed: 25.05.2026)

6. Global Dialogue on AI Governance. URL: https://www.un.org/ (accessed: 06.07.2026)

7. Асамбаев А. Ж. Жасанды интеллект негіздері: Оқулық. – Алматы: Дәуір, 2011. – 136 б.

8. Лазарева М.М. Правовой статус искуственного интеллекта // Международный научный журнал «Вестник науки». – 2022. – № 1(46). – Т. 1. – С. 100–105.

9. Carmina-Elena T. Artificial Intelligence – a Vector for Crime and a Tool for Carrying Out Criminal Justice // Athens Journal of Law. 2025, no. 12, pp. 1–20. URL: https://doi.org/10.30958/ajl.X-Y-Z (accessed: 06.04.2026)

10. Velasco C. Cybercrime and artificial intelligence:An overview of the work of international organizations on criminal justice and the international applicable instruments // ERA Forum. 2022, vol. 23, no. 1, pp. 109– 126.

11. Emerging threats: The intersection of criminal and technological innovation in the use of automation and artificial intelligence in the cybercrime landscape of Southeast Asia. URL: https://www.unodc.org/ (accessed: 06.04.2026)

12. PartiR., Dearden N.,Choi S. Understanding the use of artificial intelligence in cybercrime //International Journal of Cybersecurity Intelligence & Cybercrime. 2023, no. 6(2), pp. 1–15.

13. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. – Алматы: Жеті-Жарғы, 2026.

14. Қазақстанда жасанды интеллект және цифрлы даму министрлігі құрылады. URL: https://www.gov.kz/ (өтініш берілген күн: 08.09.2025)

15. High-level summary of the AI Act. URL: https://artificialintelligenceact.eu/ (accessed: 27.02.2024)