Қазақстан Республикасында азаматтардың сот төрелігіне қол жеткізу процесінде жасанды интеллект құралдарымен талдау тұрғысынан процестік құжаттарды әзірлеу және жүйелеу

Бұл мақала сотқа дейінгі іс жүргізудің процессуалдық құжаттарын, сот актілерін, сондай-ақ азаматтар мен процеске қатысушылардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мақсатында құқықтың әртүрлі салаларында жасалатын өзге де құжаттарды зерттеуге арналған. Зерттеудің мақсаты аталған құжаттарды талдау және жүйелеу арқылы жасанды интеллект құралдарын процессуалдық құжаттар конструкторының модельдерін әзірлеуге бейімдеу мүмкіндіктерін айқындау болып табылады. Жұмыстың негізгі идеясы заң қызметіне жасанды интеллектіні тиімді енгізу үшін процессуалдық құжаттардың құрылымын, мазмұнын және мақсатын алдын ала ғылыми тұрғыдан талдау қажеттігімен байланысты. Зерттеудің ғылыми және практикалық маңызы оның нәтижелерін құқық қорғау және арнаулы органдардың, соттың, адвокатураның қызметінде, сондай-ақ тегін заң көмегін дамыту және азаматтардың сот төрелігіне қол жеткізуін қамтамасыз ету барысында қолдану мүмкіндігімен айқындалады. Зерттеудің әдіснамалық негізін формальды-құқықтық, салыстырмалы-құқықтық әдістер, талдау, жүйелеу және құқықтық модельдеу әдістері құрады. Мақалада айыптау актісі, сот қаулылары, қорғау актісі, адвокаттық сұрау салулар, сауалнама / сұрау актілері және өзге де құжаттар қарастырылған. Зерттеу нәтижесінде оларды кейіннен интеллектуалдық модельдерді оқыту үшін біріздендіру және құрылымдау қажеттігі туралы қорытынды жасалды. Зерттеудің құндылығы заң көмегінің сапасын, қолжетімділігін және жеделдігін арттыруға қабілетті процессуалдық құжаттардың цифрлық конструкторларын әзірлеудің ғылыми негізін қалыптастырумен айқындалады.конструкторларын әзірлеудің ғылыми негізін қалыптастырумен ай қындалады.

1. Казахстан в эпоху искусственного интеллекта: актуальные задачи и их решения через цифровую трансформацию. Послание Главы государства Касым-Жомарта Токаева народу Казахстана от 08 сентября 2025 года. URL: https://www.akorda.kz/ru (дата обращения: 29.06.20026)

2. Tazhigulov N., Shulgin Y., Kussainova L., Omarova A., Cheloukhine S. Prospects for Increasing Reliability in Verbal Investigative Actions Using Artificial Intelligence Tools // Bangladesh Journal of Multidisciplinary Scientific Research. 2026. No. 11(2). Р.84–95. DOI: 10.46281/bjmsr.v11i2.2856

3. Mukhamadieva G.N., Zhanibekov A.K., Apsimet N.M., Alimkulov Y.T. In tegration of Artificial Intelligence into Criminal Procedure Law and Practice in Kazakhstan // Laws. 2025. No. 14(6). Р. 98. DOI: 10.3390/laws14060098

4. Tolybayeva А.А, Issayeva A.Zh, Zhumagulova Sh.R., Ashimova Е., Baitukayeva D.U. Problems of electronic criminal procedure in Kazakhstan and comparative analysis of foreign digital investigation models // Journal of actual problems of jurisprudence. 2025. No. 4(116). Р. 125–140. DOI: 10.26577/JAPJ2025116411

5. Shevchuk V., Morozova T., Chornyi H., Nehrebetskyi V., Slobodenіuk I. Artificial Intelligence in Criminal Proceedings: Criminalistics, Criminal Procedure and Psychology Issues // International Annals of Criminology. 2025. No. 3 (63). Р. 572–590. DOI:10.1017/cri.2025.10090

6. Сидорова Н.В., Серикбаев А.М. Доступ к правосудию в Республике Казахстан и statusQuoAI // Вестник Карагандинского университета. Серия «Право». – 2025. – № 30.3(119). URL: https://rep.ksu.kz/handle/data/21288?show=full (дата обращения: 29.06.20026)

7. Адилов С.А., Шульгин Е.П. Роль искусственного интеллекта в трансформации правосудия: вызовы и перспективы для общества // «Хабаршы – Вестник» Карагандинской академии МВД РК им. Б. Бейсенова. – 2024. – № 4 (86). – С. 4–9.

8. Хан А.Л. Примерные образцы уголовно-процессуальных актов досудебного производства: учеб.- практ. пособие. – Астана, 2000. – 120 с.

9. Составление уголовно-процессуальных актов досудебного производства / С.А. Едресов, А.В. Брылевский. – Костанай, 2020. – 168 с.

10. Сборник заявлений, жалоб, ходатайств. Проект «Продвижение нового поколения правозащитников». Составитель Л. Рамазанова. – Астана: ОО «Қадір-қасиет», 2014. – 121 с.

11. Глава 57 УПК РФ «Перечень бланков процессуальных документов» (утратила силу. Федеральный Закон от 05.06.2007 № 87-ФЗ. URL: https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_34481/87d4be3624d0a9bc5daedcb4621bade68d4bff68 (дата обращения: 29.06.20026)

12. Шульгин Е.П. Электронный формат досудебного расследования в деятельности правоохранительных органов Республики Казахстан: проблемные аспекты // Труды Академии управления МВД России. – 2019. – № 4(52). – С. 108–110.

13. Беляева И.М., Кусаинова А.К., Нургалиев Б.М. Проблемы внедрения электронного формата уголовного расследования в Республике Казахстан // Вестник Южно-Уральского государственного университета. Серия: Право. – 2018. – Т. 18. – № 3. – С. 7–12.

14. Шульгин Е.П. Цифровизация как направление совершенствования деятельности органов досудебного расследования МВД Республики Казахстан // Научный вестник Орловского юридического института МВД России имени В.В. Лукьянова. – 2022. – № 4(93). – С. 73–80.

15. Основные требования к содержанию и процессуальной форме документов адвоката. Примерная классификация документов, составляемых адвокатом в уголовном судопроизводстве. URL: https://agka.kz/cms/ru/metod/metod_kanafin/5/ (дата обращения: 29.06.20026)

16. Методические рекомендации по процедуре реабилитации и возмещению вреда лицу, пострадавшему от незаконных действий органов, ведущих уголовный процесс, в обновленном уголовно-процессуальном законодательстве Республики Казахстан / С.Н. Бачурин. – Костанай: Костанайская академия МВД РК имени Ш. Кабылбаева, 2017. – 52 с.

17. Методические рекомендации по действиям органов досудебного производства при реализации процедуры медиации (на казахском и русском языках) / С.Н. Бачурин, В.В. Зайцева. – Костанай: Костанайская академия МВД РК имени Ш. Кабылбаева, 2017. – 45 с.

18. О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Казахстан по вопросам оптимизации уголовного законодательства Республики Казахстан. Закон Республики Казахстан от 16 июля 2025 года № 210-VIII ЗРК. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/ (дата обращения: 26.016.2026)

19. LegalExpert.kz – цифровой инструмент на основе искусственного интеллекта, расширяющий доступность правосудия и юридической помощи населению Республики Казахстан / Под научной редакцией Дулатбекова Н.О., Сидоровой Н.В., Бачурина С.Н., Серикбаева А.М. – Караганда, 2026. – 508 с.