Дипфейки как угроза чести, достоинству, частной жизни и общественной безопасности: правовые механизмы противодействия

Статья исследует правовые риски дипфейков для чести, достоинства, частной жизни, права на изображение, деловой репутации и общественной безопасности в Республике Казахстан. Проблема рассматривается не как частный технологический дефект, а как новый способ причинения вреда личности и публичному порядку через синтетическое аудио-, фото- и видеосодержание. Материалами исследования выступают Конституция Республики Казахстан, Гражданский кодекс, Уголовный кодекс, Кодекс об административных правонарушениях, Закон «Об искусственном интеллекте», Закон «Об онлайн-платформах и онлайн-рекламе», международные документы и сравнительные правовые подходы ЕС, США и Великобритании. Использованы формально-юридический, сравнительно-правовой, правовое моделирование, системный и доктринальный методы. Обосновано, действующее казахстанское право уже содержит отдельные механизмы защиты от вреда, причиняемого дипфейками, но эти механизмы фрагментарны: они реагируют на клевету, нарушение частной жизни, мошенничество или распространение ложной информации, но не охватывают в полной мере синтетическую имитацию личности. Предложен поэтапный алгоритм от выявления дипфейка до восстановления прав потерпевшего и определены пределы использования результатов детекции в качестве цифровых доказательств. Предлагается дифференцированная модель: гражданско-правовой механизм срочного пресечения распространения и удаления вредоносного дипфейка; приоритетное применение действующих составов преступлений и разработку целевых уголовно-правовых критериев для интимных дипфейков без согласия изображенного лица, использования образа несовершеннолетнего в сексуализированном контексте, мошенничества, вымогательства и имитаций, создающих существенную угрозу общественной безопасности; а также специальные платформенные обязанности, не дублирующие действующее требование о маркировке.

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы (2026 жылғы 15 наурыздағы республикалық референдумда қабылданған). URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

2. Қазақстан Республикасының 1994 жылғы 27 желтоқсандағы № 268-XIII Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім). URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_ (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

3. Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 1 шілдедегі № 409-I Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім). URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K990000409_ (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

4. Соттардың ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау жөніндегі заңнаманы қолдану туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2026 жылғы 20 мамырдағы № 3 нормативтік қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P260000003S (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

5. Соттардың моральдық зиянды өтеу жөніндегі заңнаманы қолдануы туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 27 қарашадағы № 7 нормативтік қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P150000007S (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

6. Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 3 шiлдедегі № 226-V ҚРЗ Қылмыстық кодексi. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000226 (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

7. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 5 шілдедегі № 235-V ҚРЗ Кодексі. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000235 (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

8. Жасанды интеллект туралы Қазақстан Республикасының 2025 жылғы 17 қарашадағы № 230-VIII ҚРЗ Заңы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2500000230 (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

9. Онлайн-платформалар және онлайн-жарнама туралы Қазақстан Республикасының 2023 жылғы 10 шілдедегі № 18-VIII ҚРЗ Заңы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2300000018 (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

10. Бисалиев М.С., Шакиров К.Н. Цифровые следы как фактор безопасности оборота персональных данных в сети Интернет // BULLETIN of L.N. Gumilyov Eurasian National University Law Series. – 2023. – Т. 142. – № 1. – С. 81–98. DOI: 10.32523/2616-6844-2023-142-1-81-98

11. Имангалиев Н.К., Темиржанова Л.А. Актуальные проблемы выявления и раскрытия уголовных правонарушений, совершаемых в сети Интернет // BULLETIN of L.N. Gumilyov Eurasian National University Law Series. – 2022. – Т. 138. – № 1. – С. 124–132. DOI: 10.32523/2616-6844-2022-138-1-124-132

12. Chesney R., Citron D.K. Deep Fakes: A Looming Challenge for Privacy, Democracy, and National Security // California Law Review. 2019. Vol. 107. P. 1753–1819.

13. Kira B. When non-consensual intimate deepfakes go viral: The insufficiency of the UK Online Safety Act // Computer Law & Security Review. 2024. Vol. 54. Article 106024. DOI: 10.1016/j.clsr.2024.106024

14. Dunn S. Legal Definitions of Intimate Images in the Age of Sexual Deepfakes and Generative AI // McGill Law Journal. 2024. Vol. 69. No. 4. P. 395–416. DOI: 10.26443/law.v69i4.1626

15. Franks M.A., Waldman A.E. Sex, Lies, and Videotape: Deep Fakes and Free Speech Delusions // Maryland Law Review. 2019. Vol. 78. No. 4. P. 892–898.

16. Smanova A.B., Muratova A.Zh., Zhumagulova Sh.R. Deepfake Technologies and Social Engineering in Online Fraud Forms, Mechanisms, and Legal Challenges // BULLETIN of L.N. Gumilyov Eurasian National University Law Series. 2025. Vol. 152. No. 3. P. 188–211. DOI: 10.32523/2616-6844-2025-152-3-188-211.

17. Wang T., Liao X., Chow K.P., Lin X., Wang Y. Deepfake Detection: A Comprehensive Survey from the Reliability Perspective // ACM Computing Surveys. 2024. Vol. 57. No. 3. Article 58. P. 1–35. DOI: 10.1145/3699710

18. Guan H., Horan J., Zhang A. Guardians of Forensic Evidence: Evaluating Analytic Systems Against AI-Generated Deepfakes. Forensics@NIST 2024. 2025 // URL: https://tsapps.nist.gov/publication/get_pdf.cfm?pub_id=959128 (accessed: 01.09.2026)

19. Saktaganova A.B., Saktaganova I.S., Turegeldiev B.U. Comparative analysis of legal approaches to countering deepfake fraud and social engineering: the experience of the USA, the EU, and the Republic of Kazakhstan // BULLETIN of L.N. Gumilyov Eurasian National University Law Series. 2026. Vol. 154. No. 1. P. 256–269. DOI: 10.32523/2616-6844-2026-154-1-256-269

20. Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence. URL: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj/eng (accessed: 01.09.2026)

21. Council of Europe. Framework Convention on Artificial Intelligence and Human Rights, Democracy and the Rule of Law. 2024. URL: https://www.coe.int/en/web/artificial-intelligence/the-framework-conventionon-artificial-intelligence (accessed: 01.09.2026)

22. Tools to Address Known Exploitation by Immobilizing Technological Deepfakes on Websites and Networks Act (TAKE IT DOWN Act), Public Law 119–12. 2025. URL: https://www.govinfo.gov/content/pkg/COMPS-18158/pdf/COMPS-18158.pdf (accessed: 01.09.2026)

23. Data (Use and Access) Act 2025, section 138; Sexual Offences Act 2003, sections 66E-66H. URL: https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2025/18/section/138 (accessed: 20.08.2026)

24. Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы. Относительно дипфейк-рекламы с использованием образа сотрудника прокуратуры. 2026. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/prokuror/press/news/details/1214199?lang=ru (өтініш берілген күн: 20.08.2026)

25. Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы. В Генеральной прокуратуре состоялось заседание Координационного совета Республики Казахстан. 18.04.2026. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/prokuror/press/news/details/1203716?lang=ru (өтініш берілген күн: 20.08.2026)

26. Дербес деректержәне олардықорғау туралыҚазақстан Республикасының 2013жылғы21 мамырдағы № 94-V Заңы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1300000094 (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

27. Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 4 шілдедегі № 231-V Қылмыстық-процестік кодексі. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000231 (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

28. Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы № 377-V Азаматтық процестік кодексі. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1500000377 (өтініш берілген күн: 01.09.2026)

29. Тусупбекова Л. ИИ: на пути к внедрению / Казахстанская правда. – 2025. – 20 сент. URL: https://kazpravda.kz/n/ii-na-puti-k-vnedreniyu/ (өтініш берілген күн: 05.09.2026)

30. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті. Первое казахстанское мобильное приложение для борьбы с фейками представили в Алматы. 12.12.2025. URL: https://www.kaznpu.kz/ru/44327/press/ (өтініш берілген күн: 05.09.2026)