Кәмелетке толмағандардың ақпараттық қауіпсіздігі: халықаралық актілер және шет елдердің қылмыстық заңнамасын салыстырмалы-құқықтық талдау

Мақалада цифрлық ортадағы ақпараттық қатерлерден кәмелетке толмағандарды халықаралыққұқықтық және ұлттық қорғаудың көпдеңгейлі жүйесінің қалыптасуы зерттеледі. Өзектілігі цифрлық коммуникациялардың балалар мен жасөспірімдердің әлеуметтенуінің дербес кеңістігіне айналуына, ал қатерлердің көбінежасырын коммуникациялық нысанда іске асуына байланыстыайқындалады(кибербуллинг, онлайн-груминг, деструктивті және сексуалдандырылған контентті тарату, дербес деректерді заңсыз пайдалану), бұл оларды ерте анықтауды және құқықтық бағалауды қиындатады. Зерттеудің мақсаты негізгі халықаралық стандарттарды айқындау және әртүрлі юрисдикцияларда қалыптасып жатқан реттеушілік және қылмыстық-құқықтық ден қою модельдерін салыстыру болып табылады. Әдіснамалық негіз халықаралық және ұлттық актілерді формальды-заңдық және герменевтикалық талдауды, мемлекет пен цифрлық делдалдар міндеттерінің бөлінуін бағалаудағы жүйелі және құрылымдық-функционалдық тәсілдерді, сондай-ақ ортақ үрдістермен айырмашылықтардыайқындауға арналған салыстырмалы-құқықтық әдісті қамтиды(оның ішінде Еуропа Кеңесінің киберқылмысқа қарсы іс-қимыл және балаларды сексуалдық қанаудан қорғау жөніндегі стандарттары). Қорғаудың қазіргі заманғы моделі барған сайын тек қылмыстық қудалаудан платформаларды криминализациялау мен превентивтік реттеуді ұштастыруға қарай ығысып бара жатқаны көрсетілген.

1. Международный союз электросвязи. Измерение цифрового развития: факты и цифры 2023 года. – Женева: Международный союз электросвязи, 2023. URL: https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/factsfigures-2023/ (дата обращения: 10.01.2026).

2. Конвенция о правах ребенка: принята резолюцией Генеральной Ассамблеи ООН 44/25 от 20 ноября 1989 г. // United Nations Treaty Collection. – United Nations, Treaty Series. 2023. Vol. 1577. P. 3. URL: https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?chapter=4&mtdsg_no=IV-11&src=IND (дата обращения: 10.01.2026).

3. Комитет ООН по правам ребенка. Замечание общего порядка № 25 (2021) о правах детей в связи с цифровой средой: CRC/C/GC/25: 2 марта 2021 г. – 24 с. URL: https://digitallibrary.un.org/record/3906061 (дата обращения: 10.01.2026).

4. Livingstone S. Realizing Children’s Rights in Relation to the Digital Environment, European Review. 2021, vol. 29, no. 1, pp. 20–33. URL: https://doi.org/10.1017/S106279872000054X (accessed: 08.06.2026).

5. Конвенция о киберпреступности: принята Советом Европы 23 ноября 2001 г.: ETS № 185. – Будапешт, 2001. URL: https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=185 (дата обращения: 10.01.2026).

6. Brenner S. W. Cybercrime: Criminal Threats from Cyberspace. Santa Barbara: Praeger, 2010. 296 p. URL: https://www.bloomsbury.com/us/cybercrime-9780313365478/ (accessed: 10.01.2026).

7. Конвенция Совета Европы о защите детей от сексуальной эксплуатации и сексуального насилия: принята 25 октября 2007 г.: CETS № 201. – Лансароте, 2007. URL: https://www.coe.int/en/web/children/lanzarote-convention (дата обращения: 10.01.2026).

8. Regulation (EU) 2022/2065 of the European Parliament and of the Council of 19 October 2022 on a Single Market For Digital Services and amending Directive 2000/31/EC (Digital ServicesAct) // OfficialJournal of the European Union. 2022. L 277. 27 October. P. 1–102. URL: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj/eng (accessed: 11.01.2026).

9. United States Code. Title 18. Part I. Chapter 110. Sexual Exploitation and Other Abuse of Children: 18 U.S.C. §§ 2251–2252A. URL: https://www.law.cornell.edu/uscode/text/18/part-I/chapter-110 (accessed: 11.01.2026).

10. Online Safety Act 2023: 2023 Chapter 50. London: The Stationery Office, 2023. URL: https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2023/50 (accessed: 11.01.2026).

11. Strafgesetzbuch (StGB): in der Fassung der Bekanntmachung vom 13 November 1998 (BGBl. I S. 3322), zuletzt geändert durch Gesetz. URL: https://www.gesetze-im-internet.de/stgb/ (accessed: 11.01.2026).

12. Рыдченко К.Д. Государственная система защиты несовершеннолетних от воздействия вредоносной информации: монография. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2018. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/2018-03-018-rydchenko-k-d-gosudarstvennaya-sistema-zaschity-nesovershennoletnih-ot-vozdeystviya-vredonosnoyinformatsii-monografiya-m (дата обращения: 14.01.2026).

13. Бачило И.Л. Информационное право : учебник для вузов. – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Издательство Юрайт, 2021. – 419 с. URL: https://urait.ru/bcode/468354 (дата обращения: 14.01.2026).

14. О защите детей от информации, причиняющей вред их здоровью и развитию: Закон Республики Казахстан от 2 июля 2018 года № 169-VI ЗРК // ИПС «Әділет». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1800000169 (дата обращения: 10.01.2026).

15. Об административных правонарушениях: Кодекс Республики Казахстан от 5 июля 2014 года № 235-V ЗРК // ИПС «Әділет». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000235 (дата обращения: 10.01.2026).