Административно-правовые механизмы предотвращения насилия против несовершеннолетних

Всесторонне анализируется эффективность административно-правовых механизмов, используемых для предотвращения насилия против несовершеннолетних. Рассматривается распространенность насилия в отношении детей, его социально-опасные последствия и роль инструментов административного права в их предотвращении. Уделяя особое внимание превентивному потенциалу существующей системы административной ответственности, обоснована низкая эффективность таких видов административных наказаний в предотвращении правонарушений, как штрафы, аресты, предупреждения. Исследование показывает, что административные наказания часто носят формальный характер, не оказывают реального воздействия на поведение правонарушителя и недостаточны в предотвращении повторных правонарушений. В частности, отмечается, что снисходительность административных мер, применяемых к лицам, совершившим насилие в отношении несовершеннолетних, ослабляет чувство правовой ответственности и способствует повторению правонарушений. Редкое применение строгих административных мер за повторные или систематические правонарушения указывается как одна из актуальных проблем правоохранительной практики. Представлен всесторонний анализ действующего административного законодательства и правоохранительной практики, а также рассмотрено их соответствие международным правовым стандартам, включая международные договоры, направленные на защиту прав ребенка. Доказано, что принцип защиты прав и законных интересов ребенка недостаточно реализуется в административном производстве. По итогам исследования выявлена необходимость совершенствования института административной ответственности и даны рекомендации по усилению административно-правовых мер, направленных на предотвращение насилия против несовершеннолетних. В частности, дифференциация административных санкций, ужесточение ответственности за повторные правонарушения, совершенствование превентивных механизмов, а также четкое внедрение в юридическую практику принципа приоритета наилучших интересов ребенка.

1. 2021 жылға арналған «Уәкілетті органдармен әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі істерді қарау нәтижелері туралы» № 1-ӘІ есеп. URL: https://qamqor.gov.kz/crimestat/statistics (өтініш берілген күн: 31.12.2025)

2. 2022 жылға арналған «Уәкілетті органдармен әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі істерді қарау нәтижелері туралы» № 1-ӘІ есеп. URL: https://qamqor.gov.kz/crimestat/statistics (өтініш берілген күн: 31.12.2025)

3. 2023 жылға арналған «Уәкілетті органдармен әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі істерді қарау нәтижелері туралы» № 1-ӘІ есеп. URL: https://qamqor.gov.kz/crimestat/statistics (өтініш берілген күн: 31.12.2025)

4. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының 2024 жылғы 15 сәуірдегі № 73-VIII ҚРЗ Заңы. URL: https:// adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000073 (өтініш берілген күн: 11.11.2025)

5. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне адам саудасына, вандализм көрінісіне және бөтеннің мүлкін бүлдіруге қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының 2024 жылғы 5 шілдедегі № 112-VIII ҚРЗ Заңы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000112 (өтініш берілген күн: 11.11.2025)

6. 2024 жылға арналған «Уәкілетті органдармен әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі істерді қарау нәтижелері туралы» № 1-ӘІ есеп. URL: https://qamqor.gov.kz/crimestat/statistics (өтініш берілген күн: 31.12.2025)

7. 2025 жылға арналған «Уәкілетті органдармен әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі істерді қарау нәтижелері туралы» № 1-ӘІ есеп. URL: https://qamqor.gov.kz/crimestat/statistics (өтініш берілген күн: 31.12.2025)

8. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының 2025 жылғы 10 қаңтардағы № 155-VIII ҚРЗ Заңы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2500000155 (өтініш берілген күн: 30.11.2025)

9. Балаларды зорлық-зомбылықтан қорғау, суицидтің алдын алу және олардың құқықтары мен саламаттығын қамтамасыз ету жөніндегі 2023–2025 жылдарға арналған кешенді жоспарды бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 31 тамыздағы № 748 қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000748 (өтініш берілген күн: 30.11.2025)

10. Қоғамдық қауіпсіздікті қоғаммен әріптестік жасап қамтамасыз етудің 2024–2028 жылдарға арналған тұжырымдамасын (құқық бұзушылық профилактикасы саласында) бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 29 желтоқсандағы № 1233 қаулысы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300001233 (өтініш берілген күн: 30.11.2025)

11. Редкоус В.М. Вопросы профилактики насилия в семье и их отражение в концептуальных документах обеспечения общественной безопасности (на примере Республики Казахстан) // Государственная служба и кадры. – 2024. – № 1. – С. 107–110.

12. Қазақстандағы балалар мен жасөспірімдердің жағдайын талдау: 2024. Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар қорының (UNICEF) Қазақстандағы Өкілдігінің есебі. URL: https://www.unicef.org/kazakhstan/media/13631/file/2025%20SitAn_Summary%20report_final_Rus%20(21%20Sept%202025).pdf. (өтініш берілген күн: 30.11.2025)

13. «Қазақстан Республикасындағы отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу туралы» ұлттық баяндама / Б.К. Туреханова, М.К. Хасенов, Ж.Ж. Арғынбаева, А.Г. Кусманова, А.Б. Иманқұл, А.Т. Дюсенова, Г.Е. Утеулина, Б.К. Ермекбаева, З.С. Әскербек, А.М. Картова, А.Е. Мухаметкалиева. – Астана қ.: Indesign studio, 2025. – 300 б.

14. Standen J. Domestic violence and abuse in primary care // InnovAiT: Education and inspiration for general practice. 2022. Vol. 15. No. 9. P. 532–538. DOI: 10.1177/17557380221106236

15. Schucan Bird K., Stokes N., Rivas C., Tomlinson M., Delve M., Gordon L., Gregory A., Lawrence K., O’Reilly N. Training Informal Supporters to Improve Responses to Victim Survivors of Domestic Violence and Abuse: A Systematic Review // Trauma, Violence, & Abuse. 2024. Vol. 25(2). P. 1568–1584.

16. Cuartas J., Salazar A., Backhaus S., Little M.T., McCoy D., Yoshikawa H., Bass M., Metheny N., Knaul F. Strategies to Prevent Violence Against Children in the Home: A Systematic Review of Reviews // Trauma, Violence, & Abuse. 2024. Vol. 25(4). P. 3419–3433. DOI: 10.1177/15248380241247018

17. Акимжанов Е.С. О перспективах оценивания вероятности повторного совершения домашнего насилия: международный опыт административно-правовой защиты // Труды Академии управления МВД России. – 2023. – № 1 (65). – С. 138–144.

18. Бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған адамдарды әкiмшiлiк қадағалау туралы Қазақстан Республикасының 1996 жылғы 15 шiлдедегi N 28 Заңы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z960000028_ (өтініш берілген күн: 05.12.2025)

19. Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 3 шiлдедегі № 226-V ҚРЗ Қылмыстық кодексi. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000226 (өтініш берілген күн: 05.12.2025)

20. Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 5 шілдедегі № 235-V ҚРЗ Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексі. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000235 (өтініш берілген күн: 30.11.2025)