Халықаралық және салыстырмалы құқықтық контексттегі трансшекаралық су ресурстарын бірлесіп басқарудың құқықтық модельдері

Мақалада су тапшылығының, климаттық өзгерістердің және экологиялық тәуекелдердің өсуі жағдайында трансшекаралық су ресурстарын бірлесіп басқарудың құқықтық модельдері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты мемлекеттер ынтымақтастығын реттеудің тиімді халықаралық-құқықтық және салыстырмалықұқықтық тетіктерін анықтау және басқарудың қолданыстағы модельдерін жаңғырту бағыттарын айқындау болып табылады. Жұмыстың ғылыми және практикалық маңыздылығы Халықаралық су құқығының қазіргі заманғы қағидаттарын жүйелеу және шарттық нормалар мен оларды өңірлерде нақты іске асыру арасындағы алшақтықты анықтау болып табылады. Зерттеу әдістемесі 1992 және 1997 жылдардағы БҰҰ конвенцияларын, аймақтық келісімдерді және ұлттық заңнаманы талдауда қолданылатын компаративті-құқықтық, ресмиқұқықтық және жүйелік әдістерді қамтиды. Су ынтымақтастығының тиімділігі шарттық базаның толықтығына, комиссиялардың институционалдық тұрақтылығына, бақылау тетіктеріне және экожүйелік тәсілдің интеграциясына байланысты екені анықталды. Декларативті келісімдерден бассейнді басқарудың кешенді модельдеріне көшу қажеттілігі туралы қорытынды жасалды. Деректер алмасудың рөліне және мүдделі тараптардың қатысуына ерекше назар аударылады. Экологиялық құқықтардың сот кепілдіктерінің маңыздылығына баса назар аударылады. Зерттеу нәтижелерінің практикалық құндылығы оларды су саясаты мен мемлекетаралық шарттарды әзірлеуде қолданумен байланысты.

1. Sindico F. National Sovereignty Versus Transboundary Water Cooperation: Can You See International Law Reflected in the Water? // AJIL Unbound. 2021. Vol. 115. P. 178–182. https://doi.org/10.1017/aju.2021.24

2. Случевская Ю.А. Проблемы формирования международно-правовой модели совместного использования и охраны международных водотоков // Lex Russica. – 2019. – № 3(148). – С. 73–86. DOI: 10.17803/1729-5920.2019.148.3.073-086

3. McCaffrey S.C. International water cooperation in the 21st century: recent developments in the law of international watercourses // Review of European, Comparative and International Environmental Law. 2014. Vol. 23. No. 1. P. 4–14. DOI: 10.1111/reel.12064

4. Ozenbayeva A., Yerezhepkyzy R., Yessetova S., Jangabulova A., Beissenbayeva M. Legal regulation of transboundary water resources of the Republic of Kazakhstan // Environmental Development. 2022. Vol. 44. Art. 100781. DOI: 10.1016/j.envdev.2022.100781

5. Конвенция по охране и использованию трансграничных водотоков и международных озер (Хельсинки, 17–18 марта 1992 г.). URL: https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/pdf/watercon.pdf

6. Конвенция ООН о праве несудоходных видов использования международных водотоков (НьюЙорк, 21 мая 1997 г.). URL: https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/conventions/8_3_1997.pdf

7. Соглашение между Республикой Казахстан, Кыргызской Республикой, Республикой Таджикистан, Туркменистаном и Республикой Узбекистан о сотрудничестве в сфере управления и охраны водных ресурсов межгосударственных источников (Алма-Ата, 18 февр. 1992 г.). URL: https://www.internationalwaterlaw.org/documents/asia.html#CA_Wate

8. Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Республики Узбекистан о совместном управлении и использовании трансграничных водных объектов (Ташкент, 21 дек. 2022 г.). URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2200000711

9. Sarfaraz M.U., Hall D.M., Rotman R.M. Data sharing in transboundary water management // Frontiers in Water. 2022. Vol. 4. Article 982605. P. 1–7. DOI: 10.3389/frwa.2022.982605.

10. Reichert G. Transboundary water cooperation in Europe – a successful multidimensional regime? // Brill Research Perspectives in International Water Law. 2016. Vol. 1. No. 1. 111 p.

11. Ziganshina D. Water infrastructure in Central Asia: legal and institutional frameworks // Frontiers in Climate. 2023. Vol. 5. Article 1284400. P. 1–6. DOI: 10.3389/fclim.2023.1284400.

12. Конституция Республики Казахстан: принята на республиканском референдуме 30 авг. 1995 г. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000

13. Corte Constitucional de Colombia. Sentencia T-622/16 (10 nov. 2016). Decisión sobre el río Atrato como sujeto de derechos. URL: https://www.corteconstitucional.gov.co/relatoria/2016/T-622-16.htm

14. Schmeier S. The role of institutionalized cooperation in transboundary basins in mitigating conflict potential over hydropower dams // Frontiers in Climate. 2023. Vol. 5. Article 1283612. DOI: 10.3389/fclim.2023.1283612.

15. Seqat N. The principe of public participation in transboundary water resources management: a case study of transboundary basin organizations // Revue internationale de droit économique. 2022. Vol. XXXVI. No. 2. P. 55–75. DOI: 10.3917/ride.362.0055.