Қазақстан мен Түркиядағы қылмыстық іс жүргізудегі жалпы амнистия: әлі аяқталмаған қылмыстық істерге қолдану ерекшеліктері

Рақымшылық – мемлекеттің қылмысты қудалау және жаза қолдану құқығынан толық немесе ішінара бас тартуын білдіретін құқықтық институт. Ол қылмыстық құқық пен қылмыстық іс жүргізу құқығы салаларында маңызды құқықтық салдарлар туындатады. Бұл зерттеуде алдымен рақымшылық ұғымы мен оның түрлері қарастырылып, кейін жалпы рақымшылықтың қылмыстық құқық пен қылмыстық іс жүргізу құқығы аясындағы құқықтық әсерлері талданады. Қазақстан мен Түркия мемлекетінің заңнамаларына талдау жүргізіліп, жалпы рақымшылықтың тергеліп жатқан және сотта қаралып жатқан істерге қолданылуының іс жүргізушілік салдарларына ерекше назар аударылады. Осы тұрғыда тергеу сатысында қылмыстық қудалауды бастамау туралы шешім қабылдау, сот талқылауы кезеңінде істі тоқтату, сондай-ақ белгілі бір жағдайларда бірден ақтау үкімін шығару мүмкіндігі мәселелері қарастырылады. Қазақстан мен Түркияның қылмыстық іс жүргізу заңнамасында қылмыстық сот ісін жүргізудің барлық кезеңдерінде рақымшылық жасауға қатысты адамның ұстанымын міндетті түрде анықтауды бекіту қажет, өйткені рақымшылыққа байланысты қылмыстық қудалауды тоқтату адамды істі мәні бойынша қарауға және өзінің кінәсіздігін анықтауға автоматты түрде жол бермеуге тиіс.

1. Arslan U. Turkish Amnesty Law: Amnesty Laws to Date and Constitutional Court Decisions Regarding Amnesty // Yetkin Publications. 2022. No. 20. P. 119–131.

2. Aydın D. Attempted Crime // Journal of Ankara University Faculty of Law. 2006. No. 1. P. 85–113.

3. Can S. The Institution of Amnesty in Turkish Law // Journal of Ankara University Faculty of Law. 2016. No. 4. P. 1291–1312.

4. Centel N., Zafer H., Çakmut Ö. Introduction to Turkish Criminal Law // Beta Publications. 2014. No. 2. P. 198–208.

5. Bouzat P. Amnistie // Répertoire de Droit Criminel et de Procédure Pénale. Vol. I. Paris: Dalloz. 1953. No. 6. P. 11–22.

6. Dönmezer E. Criminal Law: General Provisions // Journal of Istanbul University Law Faculty. 2015. No. 11. P. 349–356.

7. Dursun H. An Overview of the Concept of Amnesty // Journal of the Union of Turkish Bar Associations. 2009. No. 856. P. 387–405.

8. Gözler K. The Power of Amnesty in Comparative Constitutional Law // Constitutional Adjudication. 2001. No. 18. P. 303–430.

9. Koca M. Characteristics of Regulations Regarding Special Amnesty and the Execution Regime // Constitutional Adjudication. 2021. No. 1. P. 1–36.

10. Koca M., Üzülmez İ. Turkish Criminal Law: General Provisions // Seçkin Publishing. 2020. No. 8. P. 93–110.

11. Luggat Ottoman-Turkish Dictionary. URL: https://www.luggat.com (accessed: 19.02.2025)

12. Özbek V.Ö., Kanbur M.N., Doğan K., Bacaksız P., Tepe İ. Turkish Criminal Law: General Provisions // Seçkin Publishing. 2014. No. 5. P. 327–245.

13. Özgenç İ. Turkish Criminal Law: General Provisions // Seçkin Publishing. 2020. No. 2. P. 58–71.

14. Soyaslan D. Criminal Law: General Provisions // Yetkin Publications. 2020. No. 10. P. 666–675.

15. Sözüer A. Amnesty in Turkish Law; The Legal Nature of Provisions Regarding Conditional Release and Suspension of Sentences Envisaged in Laws No. 4454 and 4616, and the Issue of the Constitutionality of These Provisions // Constitutional Adjudication (Anayasa Yargısı). 2001. No. 18. P. 118–120.

16. H. Mustafa Hussein. General Amnesty and its impact on criminal and disciplinary [matters] // Qalaai Zanist Scientific Journal. 2018. No. 3(2). P. 94–119.

17. M. Shafiq Mandozai, A. Zadran. Characteristics and Effects of Amnesty and Pardon // Journal for Research in Arts and Humanities. 2023. No. 3(3). P. 89–94.