Қазақстандық және американдық құқықтық жүйесі бойынша құрсақ ананың құқықтары мен міндеттері: салыстырмалы құқықтық талдау

Қазақстан Республикасы мен Иллинойс, Калифорния, Колорадо, Невада, Нью-Йорк и Флорида штаттарындағы құрсақ аналардың құқықтары мен міндеттері ашылуда. Салыстырмалы-құқықтық зерттеу қазақстандық құрсақ аналарға қарағанда американдық құрсақ аналардың өз денсаулығы, жүктілікті сақтау немесе тоқтату, ұрықтардыңсаныназайту, өмір салтынтаңдау,шарттықміндеттемелерді орындауданбас тарту,шартты біржақты құқықтық тәртіпте бұзу туралы өз бетінше шешім қабылдағанға дейін және т.б. құқықтарының тым кең көлеміне ие екендігін көрсетті. Зерттеу нәтижелері американдық құрсақ аналардың мінез-құлқына тыйым салудың немесе шектеулердің болмауы адам ұрығын көтеру, өміршең баланың туылуы және оны заңды атааналарға тапсыру сияқты құрсақ аналық мәміленің нысанасына, құрсақ ананың жүктіліктің қалыпты өтуі мен ұрықтың дамуы үшін қолайлы жағдайлар туғызу міндеттемелердің мәніне, сондай ақ бедеулік диагнозына байланысты құрсақ аналыққа тікелей медициналық көрсеткіштері бар және балалы болғысы келетін ерлізайыптылардың заңды мүдделеріне қайшы келетінін растайды. Иллинойс, Калифорния, Колорадо, Невада, Нью-Йорк және Флорида Штаттарының оң тәжірибесін ескере отырып, Қазақстан Республикасындағы құрсақ аналардың құқықтық жағдайын реттеуді өзгерту бағыттары ұсынылды.

1. Fern´andez-Villaverde J., Norrick P. Terra Incognita: The Economics of a Shrinking World // Manuscript prepared for Annual Review of Economics. 2026. DOI: 10.1146/annurev-economics-081026-024323.

2. Браки и разводы в 2025 году. URL: https://stat.gov.kz/ru/news/braki-i-razvody-v-2025-godu/ (дата обращения: 25.06.2026)

3. Infertility prevalence estimates 1990–2021. URL: https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/a22ced65-46b1-4482-bf85-058719fec649/content (accessed: 25.06.2026)

4. Horsey K. The future of surrogacy: a review of current global trends and national land-scapes // Reproductive BioMedicine. 2024. Vol. 48, Issue 5. P. 1–16.

5. Конвенция о правах ребенка, принятая Резолюцией 4425 Генеральной Ассамблеи ООН от 20 ноября 1989 года. URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/childcon.shtml (дата обращения: 25.06.2026)

6. Кодекс Республики Казахстан о здоровье народа и системе здравоохранении от 7 июля 2020 года № 360-VI ЗРК. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2000000360 (дата обращения: 25.06.2026)

7. Кодекс Республики Казахстан о браке (супружестве) и семье от 26 декабря 2011 года № 518-IV. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1100000518 (дата обращения: 25.06.2026)

8. Гражданский кодекс Республики Казахстан (Особенная часть) от 1 июля 1999 года № 409. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K990000409_ (дата обращения: 25.06.2026)

9. Договор суррогатного материнства от 09 февраля 2021 года № 39.

10. Договор суррогатного материнства от 17 декабря 2021 года № 2253.

11. Договор суррогатного материнства от 23 августа 2023 года № 2319.

12. Договор суррогатного материнства от 06 ноября 2025 года № 3947.

13. Приказ министра юстиции Республики Казахстан от 31 января 2012 года № 31 «Об утверждении Правил совершения нотариальных действий нотариусами». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1200007447 (дата обращения: 25.06.2026)

14. Приложение № 1 «Информированное согласие суррогатной матери» к Типовому Договору «Договор на предоставление платных медицинских услуг (ВРТ-суррогатная мать)». [Неопубликованный внутренний документ]. – Алматы: Институт Репродуктивной медицины, 2025. – 8 с.

15. Приказ министра здравоохранения Республики Казахстан от 15 декабря 2020 года № ҚР ДСМ272/2020 «Об утверждении Правил и условий проведения вспомогательных репродуктивных методов и технологий». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2000021816 (дата обращения: 25.06.2026)

16. Клинический протокол «Кесарево сечение», одобренный Объединенной комиссией по качеству медицинских услуг Министерства здравоохранения Республики Казахстан от 17 марта 2023 года, протокол № 180. URL: https://diseases.medelement.com/disease/кесарево-сечение-кп-рк-2023/17600 (дата обращения: 25.06.2026)

17. Colorado Revised Statutes. Title 19 «Children’s Code». Article 4.5 «Colorado Surrogacy Agreement Act». 2021. §§ 19-4.5-101–19-4.5-116. URL: https://leg.colorado.gov/bill_files/51534/download (accessed: 30.06.2026)

18. 2005 Illinois Code – Chapter 750 Families 750 ILCS 47/ Gestational Surrogacy Act. URL: https://law.justia.com/codes/illinois/chapter-750/act-750-ilcs-47/ (accessed: 30.06.2026)

19. A sample surrogacy agreement from an Northwest Surrogacy Center. URL: https://media.npr.org/documents/2015/july/Surrogacy_contract_sample_070215.pdf (accessed: 10.06.2026)

20. Florida Statutes. Title XLIII «Domestic Relations». Chapter 742 «Determination of Parentage». 2025. § 742.15 «Gestational surrogacy contract» URL: https://www.flsenate.gov/laws/statutes/2025/742.15 (accessed: 30.06.2026)

21. Nevada Revised Statutes. Chapter 126 «Parentage». 2025. § 126.770 «Marriage or domestic partnership of gestational carrier after executing gestational agreement does not affect validity of agreement» URL: https://law.justia.com/codes/nevada/chapter-126/statute-126-770/ (accessed: 30.06.2026)

22. Assembly Bill No. 472 – Committee on Health and Human Services. Nevada, 2019, Chapter 188. URL: https://legiscan.com/NV/bill/AB472/2019?utm_source (accessed: 30.06.2026)

23. California Family Code. Division 12 «Parent and Child Relationship». Part 7 «Surrogacy and Donor Facilitators, Assisted Reproduction Agreements for Gestational Carriers, and Oocyte Donations». 2025. §§ 7960–7962 URL: https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/codes_displayText.xhtml?lawCode=FAM&division=12.&title=&part=7.&chapter=&article= (accessed: 30.06.2026)

24. New York State Department of Health. Gestational Surrogates’ Bill of Rights (pursuant to Child-Parent Security Act). New York, 2023. URL: https://health.ny.gov/community/pregnancy/surrogacy/surrogate_bill_of_rights.htm (accessed: 30.06.2026)

25. New York State Labor Law § 196-b(4-a), Paid Prenatal Personal Leave (eff. Jan. 1, 2025). URL: https://www.nysenate.gov/legislation/laws/LAB/196-B (accessed: 30.06.2026)

26. New York Workers’ Compensation Law. Article 9. Disability Benefits (§ 201(9)(B), § 204). URL: https://www.nysenate.gov/legislation/laws/WKC/A9 (accessed: 30.06.2026)

27. Конституция Республики Казахстан от 15 марта 2026 года. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000 (дата обращения: 01.07.2026)