Қазақстан Республикасында жасанды интеллектіні пайдалану кезінде дербес деректерді қорғаудың институционалдық және құқықтық тетіктері: еуропалық модельмен салыстырмалы-құқықтық талдау

Қазақстан Республикасында жасанды интеллектіні пайдалану кезінде дербес деректерді қорғаудың институционалдық және құқықтық тетіктері салыстырмалы-құқықтық талдауы көрсетілді. Айрықша көңіл Қазақстанның дербес деректерді қорғау туралы заңнамасы мен Еуропалық Одақтың деректерді қорғау регламенті (GDPR) және жасанды интеллект бойынша ережелері (AI Act) арасында байланыс пен айырмашылықтарды анықтауға аударылды. Зерттеудің мақсат- міндеті – инновацияны ынталандыру мен жеке өмірге кепілдік беруді ұштастыратын нормативтік негіздерді анықтау. Методолгиялық негізі ретінде формальды құқықтық, салыстырмалы-құқықтық және институционалдық тәсілдер пайдаланылды. Қазақстан Республикасының дербес деректерді қорғау, цифрландыру және жасанды интеллект саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейтін негізгі нормативтік құқықтық актілері. Дербес деректерді, цифрлық технологияларды және жасанды интеллектіні құқықтық реттеудің өзара байланысына ерекше назар аударылды.

1. Конституция Республики Казахстан: принята на республиканском референдуме 15 марта 2026 года // ИПС «Әділет». – 2026. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000 (дата обращения: 04.09.2026).

2. Закон Республики Казахстан «О персональных данных и их защите» от 21 мая 2013 года № 94-V // ИПС «Әділет». – 2026. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1300000094 (дата обращения: 13.07.2026).

3. Цифровой кодекс Республики Казахстан: Кодекс Республики Казахстан от 9 января 2026 года № 255-VIII ЗРК // ИПС «Әділет». – 2026. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000255 (дата обращения: 13.07.2026).

4. Об утверждении Концепции кибербезопасности («Киберщит Казахстана»): постановление Правительства Республики Казахстан от 30 июня 2017 года № 407 // ИПС «Әділет». – 2026. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1700000407 (дата обращения: 13.07.2026).

5. Об утверждении Концепции развития искусственного интеллекта на 2024–2029 годы: постановление Правительства Республики Казахстан от 24 июля 2024 года № 592 // ИПС «Әділет». – 2026. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2400000592 (дата обращения: 13.07.2026).

6. Министерство искусственного интеллекта и цифрового развития Республики Казахстан: официальный сайт. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/maidd?lang=ru (дата обращения: 13.07.2026).

7. Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council of 27 April 2016 on the protection of natural persons with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data, and repealing Directive 95/46/EC (General Data Protection Regulation) // Official Journal of the European Union. 2016. L 119. P. 1–88. URL: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj (accessed: 13.07.2026).

8. Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act) // Official Journal of the European Union. 2024. OJ L, 2024/1689. URL: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj (accessed: 13.07.2026).

9. European Data Protection Board. Guidelines 4/2019 on Article 25 Data Protection by Design and by Default. Version 2.0. Brussels, 2020. URL: https://www.edpb.europa.eu/our-work-tools/our-documents/guidelines/guidelines-42019-article-25-data-protection-design-and_en (accessed: 13.07.2026).

10. Protocol amending the Convention for the Protection of Individuals with regard to Automatic Processing of Personal Data. CETS No. 223. Strasbourg, 2018. URL: https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=223 (accessed: 13.07.2026).

11. Andraško J., Mesarčík M., Hamuľák O. The regulatory intersections between artificial intelligence, data protection and cyber security: challenges and opportunities for the EU legal framework // AI & Society. 2021. Vol. 36. No. 2. P. 623–636.

12. Hacker P. A legal framework for AI training data: from first principles to the Artificial Intelligence Act // Law, Innovation and Technology. 2023. Vol. 15. No. 2. P. 257–301.

13. Wachter S., Mittelstadt B., Russell C. Why fairness cannot be automated: bridging the gap between EU non-discrimination law and AI // Computer Law & Security Review. 2021. Vol. 41. Article 105567.

14. Kaminski M.E., Malgieri G. Algorithmic impact assessments under the GDPR: producing multi-layered explanations // International Data Privacy Law. 2021. Vol. 11. No. 2. P. 125–144.

15. Smuha N.A. From a “race to AI” to a “race to AI regulation”: regulatory competition for artificial intelligence // Law, Innovation and Technology. 2021. Vol. 13. No. 1. P. 57–84.

16. Veale M., Zuiderveen Borgesius F. Demystifying the Draft EU Artificial Intelligence Act: analysing the good, the bad, and the unclear elements of the proposed approach // Computer Law Review International. 2021. Vol. 22. No. 4. P. 97–112.

17. Binns R. Human judgment in algorithmic loops: individual justice and automated decision-making // Regulation & Governance. 2022. Vol. 16. No. 1. P. 197–211.

18. Adams-Prassl J., Binns R., Kelly-Lyth A. Directly discriminatory algorithms // The Modern Law Review. 2023. Vol. 86. No. 1. P. 144–175.

19. Almada M., Petit N. The EU AI Act: between product safety and fundamental rights // Common Market Law Review. 2024. Vol. 61. No. 3. P. 655–696.

20. Mantelero A. The Fundamental Rights Impact Assessment in the AI Act: roots, legal obligations and key elements for a model template // Computer Law & Security Review. 2024. Vol. 54. Article 105980.

21. Novelli C., Taddeo M., Floridi L. Accountability in artificial intelligence: what it is and how it works // AI & Society. 2024. Vol. 39. P. 1871–1882.

22. Casarosa F. Cybersecurity certification of Artificial Intelligence: a missed opportunity to coordinate between the Artificial Intelligence Act and the Cybersecurity Act // International Cybersecurity Law Review. 2022. Vol. 3. P. 5–32.

23. Peukert C., Bechtold S., Batikas M., Kretschmer T. Regulatory export and spillovers: how GDPR affects global markets for data // Management Science. 2022. Vol. 68. No. 4. P. 3186–3204.

24. Laux J., Wachter S., Mittelstadt B. Trustworthy artificial intelligence and the European Union AI Act: on the conflation of trustworthiness and acceptability of risk // Regulation & Governance. 2024. Vol. 18. No. 1. P. 3–32.

25. Judgment of the Court of Justice of the European Union of 7 December 2023, OQ v Land Hessen, Case C-634/21, ECLI:EU:C:2023:957. URL: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-634/21 (accessed: 13.07.2026).

26. Judgment of the Court of Justice of the European Union of 16 July 2020, Data Protection Commissioner v Facebook Ireland Ltd and Maximillian Schrems, Case C-311/18, ECLI:EU:C:2020:559. URL: https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-311/18 (accessed: 13.07.2026).

27. Умитчинова Б.А., Гаврилова Ю.А., Мензюк Г.А. Правовое регулирование персональных данных в условиях развития искусственного интеллекта: зарубежный опыт и вызовы для Казахстана // Вестник Института законодательства и правовой информации Республики Казахстан. 2025. № 3 (80). С. 37–53. DOI: 10.52026/2788-5291_2025_80_3_37

28. Кусаинова А.К. Проблемы правового регулирования и перспективы совершенствования законодательства Республики Казахстан в сфере защиты персональных данных // Veritas Legis Journal. 2026. Т. 2. № 2. DOI: 10.62687/VLJ.2.2.2026.50.