Мақалада жер ресурстарын мемлекеттік басқару жүйесін құқықтық реттеу, жер ресурстарын ұтымды пайдалану, жер қорларын экономикалық құқықтық реттеу мәселелері қарастырылған. Қазақстан Республикасындағы жер қорлары еліміздің экономикалық әл-ауқатын негізін зерттеу мақсаты болып табылады. Жер ресурстарын мемлекеттік басқарудың арнайы әдістерін нақтылау, жер ресурстарының экономикалық нарыққа сәйкес салықтармен арнайы төлемдер саясатын қалыптастырудың маңыздылығы қамтылды. Зерттеу жұмысын жазу барысында құқықтық, талдау, синтез, индукция және дедукция әдістері жер ресурстарын мемлекеттік басқару саласында кеңінен қолданылды. Жердің кадастрлық және нарықтық құны, учаскелерді алу кезінде өтемақы, ауыл шаруашылығы өндірушілеріне жеңілдікті салық салу жүйесі, сондай-ақ жер заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар сияқты маңызды элементтері зерттелді. Сонымен қатар, жер учаске лерін басқаруды кезіндегі заңсыз берілген жерлер туралы сот материалдарына талдаулар жүргізілген. Қазақстан Республикасында жер ресурстарын тиімді пайдалану, жердің қорларын күтіп ұстау, жерді тозуына жол бермеу, жер қатынастар саласындағы мемлекеттік органдардың қызметіндегі тәжірибесіне зерттеулер жүргізілді. Жер қорларын мемлекеттік органдармен басқаруының ерекшеліктеріне, жерді ұтымды пайдалану мен құқықтық қорғауға, жер ресурстарын цифрландырудың тиімді нәтижелеріне байланысты қорытынды жасалды.

Қоғамдық қатынастардың күрделенуі, цифрлық орта мен институционалдық жаңарулар реттеуші құралдарды қолданудың жаңа үлгілерін қалыптастыру қажеттігін көрсетеді. Осыған орай, авторлар құқықтық реттеуді трансформациялау механизмдерінің қазіргі құқық теориясындағы рөлі мен мәселесін қарастырады. Олардың ойынша құқықтық жүйелердің динамикасы мен әлеуметтік өзгерістерге жауап беру қабілеті құқықтық реттеудің тиімділігін арттыруда маңызды фактор болып табылады. Ғылыми жұмыс құқықтық реттеу тетіктерінің теориялық трасформациясына негізделіп, қазіргі қоғам жағдайында құқықтық ықпал ету тәсілдерінің мазмұндық және құрылымдық өзгерістерін талдайды. Аталған мақсатқа жету үшін құ қықтық жүйелердің қазіргі жағдайын, әлеуметтік өзгерістердің құқықтық жүйеге әсерін, құқықтық реттеудің тиімділігін бағалау қажет. Құқықтық нормалардың эволюциясын, цифрландыру, автоматтандыру әсерін, сондай-ақ халықаралық құқықтың ықпалы бақылауға алынды. Трансформациялау механизмдерінің типологиясы, олардың құқықтық жүйелердегі өзара байланысы және құқықтық реттеудің заманауи талаптарына сәйкес келуі мәселелері зерттеледі. Зерттеу барысында құқықтық ықпал ету құралдарының қызмет ету ерекшеліктері, олардың тиімділігі мен шектеулері, дәстүрлі және заманауи үлгілерін салыстыру негізінде реттеуші жүйенің икемділігін арттыру жолдары айқындалады. Нәтижесінде, құқықтық реттеуді транс фор мациялаудың жаңа тәсілдері мен стратегиялары ұсынылып, құқық теориясының дамуына ықпал ететін аспектілер белгіленді. Алынған нәтижелер құқық теориясын дамытуға және құқық қолдану тә жі рибесінде реттеуші тәсілдерді жетілдіруге мүмкіндік береді. Жұмыстың соңында құқықтық реттеуді трансформациялаудың жаңа тәсілдері мен стратегиялары ұсынылды.

Мақалада Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің құмар ойындарға қатысқаны үшін жауапкершілікті белгілейтін 444-бабының дербестігі мәселесі қарастырылады. Мақалада осы норманың туынды сипаты қарастырылады, өйткені ол ҚР ҚК 307-бабы бойынша қозғалған қылмыстық іс бойынша ойын қызметі заңсыз деп танылған және құмар ойын белгілеріне сәйкес келетін сот үкімі заңды күшіне енген жағдайда ғана қолданылады. Мұндай құқықтық құрылым әкімшілік жауапкершіліктің қылмыстық қудалауға тәуелділігін тудырады, бұл жазаның жеделдігі мен сөзсіз қағидаттарына қайшы келеді. ҚР заңнамасын, құқық қолдану практикасын және ғылыми тәсілдерді талдау негізінде әкімшілік жауапкершіліктің қолданыстағы тетігі құмар ойындарды мемлекеттік реттеу мақсаттарына толық жауап бер мейді деген қорытынды жасалады. Нормативтік-құқықтық базаны кешенді жетілдіру, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 444-бабының ережелерін нақтылау және билік органдары арасындағы үйлестіруді күшейту қажеттігі туралы қорытынды жасалады. Сонымен қатар, авторлар әкімшілік қудалау контекстінде құмар ойындардың құқықтық табиғатын заңнамалық тұрғыдан ажырату және нақтылау қажеттілігін негіздейді.

Мақаланың мақсаты – кешенді тәсілдің су қорғау аймақтарын құқықтық реттеудің ерекшеліктерін-кеңіс тіктік жоспарлаудың, экологиялық нормалар мен жер иелерінің құқықтарын қорғау тетіктерінің үйлесімін қарастыру. Мақалада Қазақстан Республикасының аумағындағы жер учаскелері шегінде су қорғау аймақтары мен жағалау бойындағы қорғаныш белдеулерін белгілеудің құқықтық негіздері қарастырылған. Қолданыстағы заңнамаға талдау жасалып, мемлекеттік және жергілікті билік органдары арасындағы өкілеттіктерді бөлу саласындағы құқықтық олқылықтар мен қайшылықтар анықталды. Сондай-ақ кадастрлық есепке алу, су қорғау режимін бұзғаны үшін жауапкершілік және экологиялық бақылау жүйесіне заманауи цифрлық технологияларды енгізу мәселелеріне ерекше назар аударылады. Ішкі және шетелдік тәжірибе негізінде су нысандарын қорғау тиімділігін арттыру мен құқықтық реттеуді жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірленген. Заңнаманы өңірлік деңгейде қолдану тәжірибесі талданды. Су қорғау аймақтарын реттеудің шетелдік тәжірибесі қаралды және оны Қазақстанда бейімдеу мүмкіндіктері айқындалды. Жерді бөлуге және су ресурстарын қорғауға байланысты негізгі проблемалар мен құқықтық қайшылықтар анықталды. Заңнаманы және құқық қолдану тетіктерін жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірленді.

Мемлекеттердің қалыптасуы жағдайында әскери қызмет саласындағы адам құқықтарын қамтамасыз ету мен қорғау мәселесі әрқашанда өзекті болып келеді. Елді қорғауда конституцияда бекітілген міндеттерін атқарып отырған әскери қызметкерлер Қазақстан Республикасы Конституциясында және халықаралық құқық нормаларында бекітілген негізгі құқықтар мен бостандықтарды иемденеді. Осы ретте олардың құқықтар ын қорғаудың тиімді механизмдерін зерделеу ғылыми және тәжірибелік мәнге ие. Зерттеу мақсаты – әскери қыз метшілердің құқықтарының қорғалуының қолданыстағы механизмдеріне талдау жүргізу және оларды жетілдіруге бағытталған ғылыми негізді ұсыныстар әзірлеу. Зерттеудің негізгі бағыты әскери заңнамалар, қорғау құралдары және құқықтардың іске асырылуындағы негізгі бірқатар мәселелерді қамтиды. Әскери қызметшілердің құқықтарын қорғау мәселесінің кешенді зерттелуі жұмыстың ғылыми маңыздылығын айқындаса, зерттеу нәтижелерінің заңнаманы және құқық қолдану тәжірибесін жетілдіруде пайдалану мүмкіндігі тәжірибелік маңызын білдіреді. Зерттеу әдіснамасы жалпы формальды-құқықтық, салыстырмалы құқықтық, жүйелік және талдау әдістеріне негізделеді. Нәтижесінде әскери қызметкерлердің құқықтарын қорғаудағы негізгі мәселелер анықталып, оларды авторлық көзқарастағы шешу жолдары ұсынылады. Зерттеудің құндылығы әскери және конституциялық құқық ғылымының дамуына қосқан үлесімен анықталады, ал тәжірибелік маңызы мемлекеттік органдар мен құқық қорғау институттарының қызметінде, әскери қызметкерлердің тиісті заңмен бекітілген құқықтарын қолдану мүмкіндігімен көрінеді.

Бұл мақалада жер сервитутының азаматтық және жер заңнамасындағы құқықтық табиғаты жан-жақты зерттеледі. Зерттеу сервитут институтының тарихи қалыптасу эволюциясын, оның заттық құқық және міндеттемелік құқық элементтерінің арақатынасын, сондай-ақ сервитуттың қазіргі құқықтық жүйедегі функционалдық рөлін анықтауға бағытталған. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, Қазақстан Республикасының азаматтық және жер заңнамасында сервитут объектісін белгілеу, оның айналым қабілеттілігі, жеке және жария сервитуттардың шекараларын ажырату мәселелерінде құқықтық коллизиялар бар. Бұл қайшылықтар серв итутты белгілеу тәртібін, сервитут үшін төлемді айқындау механизмдерін және ауыртпалық келтірілген жер учаскесі иелерінің құқықтарын қорғау тетіктерін бірыңғай түсіндіруді қиындатады. Мақаланың ғылыми жаңалығы – сервитуттың құқықтық табиғатын заттық құқық ретінде ғана емес, сонымен бірге міндеттемелік элементтері бар күрделі құқықтық құрылым ретінде түсіндіру, сондай-ақ сервитуттың шектерін нормативтік тұрғыдан айқындаудың қажеттілігін негіздеу. Практикалық маңыздылығы сервитуттарды мемлекеттік тіркеу, құқық қолдану практикасын жетілдіру, жер қатынастары субъектілерінің мүдделер тепе-теңдігін қамтамасыз ету және ұлттық заңнаманы жаңғыртуға бағытталған ұсыныстарда көрінеді. Зерттеу нәтижелері сервитут институтын одан әрі дамыту үшін теориялық және қолданбалы негіз қалыптастырады.

Сот процесін жедел цифрландыру жағдайында тек процессуалдық форма ғана емес, сот қызметінің экон омикалық құрылымы да өзгеруде. Онлайн отырыстарды, электрондық құжат айналымын, цифрлық дәлел дерді және қашықтықтан қатысу платформаларын пайдалану дәстүрлі сот шығындарының моделінде қарастырылмаған жаңа шығын категорияларын туындатады. Қолданыстағы азаматтық процестік жүйе мемлекеттік баж және сот шығындары деген дуалдық бөлуге негізделгендіктен, технологиялық шығындарды көрсетпейді, бұл цифрлық тәжірибе мен құқықтық реттеу арасында нормативтік алшақтық тудырады. Зерт теудің мақсаты – цифрлық сот шығындарының тұтас доктриналық моделін жасау және олардың процессуалдық шығындар жүйесіндегі орнын анықтау. Методологиялық негізі жүйелік, функционалдық және салыстырмалы-құқықтық тәсілдерді, сондай-ақ сот практикасын талдауды біріктіреді. Интернет трафигі, цифрлық платформалар, қашықтықтан қатысуды техникалық қамтамасыз ету және электрондық дәлелдерге байланысты шығындардың сот шығындарының белгілеріне ие екені және олар процессуалдық өтемге жататыны дәлелденеді. Жұмыстың ғылыми жаңалығы цифрлық сот шығындарын сот шығындарының жеке түрі ретінде концептуализациялау және олардың біліктілігі үшін нақты критерийлерді айқындаудан тұрады.

Заң жеке құқықты модернизациялаудың негізгі негізі болып табылады, өйткені ол қолданыстағы құқықтық нормаларға өзгерістер мен жақсартулар енгізудің құқықтық негіздерін, стандарттары мен тетіктерін белгілейді. Заң арқылы жеке құқықты модернизациялау оны жаңа нормаларды әзірлеуді, ескіргендерді реформалауды және әртүрлі құқықтық актілер арасындағы келісімді қамтамасыз етуді қамтитын өзгермелі әлеуметтік және экономикалық жағдайларға бейімдеуге мүмкіндік береді. Бұл мақаланың мақсаты – біздің ойымызша, Қазақстан Республикасының жеке құқығын жаңғырту болып табылатын мәселелер туралы тұжырымдамалық түсініктерді теориялық зерттеу. Мақаланың ғылыми маңыздылығы – формальды позитивизмнен “ақылға қонымды құқық” тұжырымдамасына көшуді негіздеу, мұнда Қазақстанның жеке құқығын жаңғыртудың негізі заң шығарушының еркі ғана емес, қоғамның ұтымды қажеттіліктерін көрсететін әділдік, ерік-жігер дербестігі және адалдық қағидаттары болуға тиіс. Бұл баптың практикалық маңыздылығы қазіргі уақытта экономиканы ақпараттандыру және жаһандану кезеңінде жеке құқық мәселелері өте өзекті болып табылады. Тиісінше, жеке және мемлекеттік құқық арасындағы тепе-теңдікті дұрыс анықтамау заңдардың сапасына теріс әсер етуі мүмкін, бұл өз кезегінде елдегі экономиканың дамуына теріс әсер етуі мүмкін. Мақаланың әдістемесі – заңды мәжбүрлеу ретінде емес, парасаттылық пен әділеттіліктің көрінісі ретінде қарастыра отырып, рационализм мен табиғи құқық принциптеріне негіздеу. Қазақстанның жеке құқығын жаңғыртудың негізін адам құқықтарын қорғау, құқық үстемдігі қағидаттарын жасау және “Заң және тәртіп” қағидатын енгізу ұсынылады. Мақаланы жазу барысында біз Заң жеке құқық нормаларын басқа салалардың ережелерімен, мысалы, процессуалдық, әкімшілік немесе қылмыстық заңдармен синхрондауға мүмкіндік береді, олардың өзара сәйкестігін қамтамасыз етеді деген қорытындыға келдік. Заң қолданыстағы нормаларды өзгерту және жетілдіру, ескірген ережелерді жою және оларды қазіргі шындыққа сәйкестендіру құралы болып табылады.

Мақалада қылмыстық жаза мақсаттарын ҚР Қылмыстық Кодексінде және Қылмыстық-атқару Кодексінде заңнамалық бекітудің негізгі ережелерінің мазмұны ашылатын болады және олардың қазіргі кездегі шынайылығына сәйкестігі тұрғысынан егжей-тегжейлі талдау жасалады. Автор өз зерттеуінде кеңестік және посткеңестік дәуірлерде жұмыс істеген ғалымдардың, сондай-ақ Ресей Федерациясы мен Қазақстан Рес публикасының зерттеушілерінің қылмыстық жаза ұғымының жалпы мазмұнын қалыптастыруға және оның қазіргі түсінігін айқындауға қосқан үлестерін қарастырады. Сонымен қатар, жұмыста қылмыстық жаза мақсаттарын анықтау мәселесіне қатысты ғылыми көзқарастар жүйеленіп, жазаларды орындау саласындағы құқық қолдану тәжірибесінде кездесетін бірқатар қайшылықтар көрсетілген. Зерттеудің басты мақсаты – жаза мақсатының заңнамалық тұрғыдан бекітілуінің ерекшеліктерін ашып көрсету, сондай-ақ жаза тағайындау процесіне және жазаны өтеуден шартты түрде мерзімінен бұрын босату институтының қызметіне оның ықпал ету мүмкіндігін талдау болып табылады. Зерттеу барысында жаза мақсаттарының қылмыстық-құқықтық ықпал ету жүйесіндегі мәні мен рөлін айқындау көзделген. Жұмыстың ғылыми жаңалығы  жазаны өтеуден шартты түрде мерзімінен бұрын босату тегі арқылы жаза мақсаттарына қол жеткізу мүмкіндіктерін жанжақты талдау нәтижесінде негізделген жаңа тұжырымдамалық қорытындыларды ұсынуымен айқындалады. Тәжірибелік маңыздылығы – жаза мақсаттарын мақсатқа сай қолдану мүмкіндігін ашады. Зерттеу барысында тақырыпқа сәйкес әдістер мен қажетті нормативтік құқықтық актілер қолданылды.

Бұл ғылыми мақаланың мақсаты «Әуе кемесін басқаруға кедергі келтіру» анықтамасының (Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 352-1-бабы) және бірыңғай түсіндірмесін әзірлеу және құқықтық талдау жасау болып табылады. Мақсаты: бұл әрекеттің «қоғамдық қауіпсіздік», «авиациялық қауіпсіздік» және «ұшу қауіпсіздігі» санаттары ішіндегі орнын зерттеу; оның халықаралық және ұлттық құқық бойынша классикалық «заңсыз араласу актілерімен» байланысын талдау; құқықтық олқылықты анықтау және анықтамасын тұжырымдау. Әдістеме – халықаралық конвенциялардың, қылмыстық және авиациялық заңнаманың, ғылыми әдебиеттердің нормаларын салыстырмалы-құқықтық, формальды-құқықтық және жүйелі талдау нормаларын қамтиды. Зерттеудің мәселесі – «Әуе кемесін басқаруға бөгеуіл жасау» ұғымының заңнамалық анықтамасының болмауын қамтиды, бұл – жаңа қылмыстық норманы құқықтық қолдану және бірыңғай түсіндіру үшін қауіп төндіреді. Талдау көрсеткендей, бұл аталған құрам заңсыз араласу актілерінің тізіміне кірмейді, бірақ ұшу кезінде экипаждың жұмысына тікелей кедергі келтіретін қасақана әрекеттердің тәуелсіз санатын білдіреді. Жұмыс нәтижесінде, ұшу қауіпсіздігіне қауіп төндіретін, әуе кемесін басқаруға бөгеуіл жасауды қоғамдық қауіп төндіретін қасақана құқыққа қайшы әрекеттердің салдары ретінде анықтау болып табылады. Теориялық маңызы – көлік қауіпсіздігін қорғау институтының тұжырымдамалық аппаратын әзірлеу. Практикалық маңызы – тұжырымдалған анықтаманы құқыққорғау органдары аралас құрамдарды шектеуде және іс-әрекеттерді саралауда пайдалана алады. Жаңа баптың енгізілуі – құқықтық ғылым мен құқық қорғау тәжірибесіндегі бар олқылықты толтырады. Оны тиімді енгізу үшін осы баптың шеңберінде ұсынылған анықтама қажет, ол сот тәжірибесіндегі бірізділікті арттырады және әуе көлігінің қауіпсіздігін қорғауды күшейтеді.

Бұл мақалада отандық агроөнеркәсіптік кешенді (бұдан әрі – АӨК) криминализациялау процестері, сондай-ақ оның себептері мен жағдайлары талданады. Авторлар АӨК-де жасалған ұрлық және басқа да құқық бұзушылықтар туралы статистикалық мәліметтерді, баспа басылымдары мен Интернеттегі мақалалар мен жарияланымдарды талдайды. Ғылыми зерттеудің мақсаты – қолда бар ресми деректерді, құқықтық әдебиеттерді және басқа да мәліметтерді зерделеу және талдау негізінде Қазақстандағы агроөнеркәсіптік кешеннің криминализациялану процесін зерттеу. Осы саладағы қылмыстық құқық бұзушылықтарға ықпал ететін негізгі себептер мен жағдайларды анықтау және осы негізде олардың алдын алу бойынша бірқатар шараларды ұсыну. Мақала зерттеудің осы түрінде қолданылатын жалпы және арнайы әдістерді пайдалана отырып дайындалды. Осының бәрі авторларға жалпы республика бойынша да, оның жекелеген аймақтары үшін де (таңдамалы) барынша объективті криминологиялық сипаттама беруге мүмкіндік берді.

Ғылыми зерттеу Қазақстан шекарасы арқылы радиоактивті материалдарды заңсыз өткізудің ауқымын, себептік кешенін және бақылау тетіктерін кешенді сипаттайды. Мақсаты, 2015–2024 жж. 27 қылмыстық іс пен IAEA ITDB деректеріне сүйене отырып, құбылыстың криминологиялық қырларын ашу, алдын алу және жолын кесу шараларын ұсыну. Ғылыми және практикалық маңызы бойынша Қазақстан контексінде жүйелі эмпирикалық база қалыптастырып, саясат пен құқық қорғау практикасын дәлелді шешімдермен қамтамасыз ету. Зерттеуде келесі әдіснама, яғни салыстырмалы-құқықтық, статистикалық, құжаттық және контентталдау; IAEA NSS–15 бойынша graded approach және тежегіш әсер индексін (DI) есептеу. Негізгі нәтижелер – шекарадағы анықтау инфрақұрылымының біркелкі еместігі және көпбуынды транзиттік маршруттар анықталды; типология (радиологиялық көз ұрлығы, уран концентраты, «аралас» есірткі-радиоактивті арналар) ұсынылды; қолданыстағы санкциялардың DI «төмен» деңгейде екенін көрсеттік. Сонымен қатар, 2027 жылға дейін портал-мониторларды 40-тан 75-ке арттыру, аса қауіпті изотоптарға 10–15 ж., ҰҚТ үшін 12–18 ж. шегін дегі дифференциация, бірыңғай деректер платформасы мен кадр даярлығын күшейту қажет. Қазақстан ғылымына қосылатын үлесі, Қазақстан үшін тұңғыш рет жүйелі типология, DI-бағалау және 2025–2027 жж. іске асыру картасы әзірленді. Практикалық мәні: шекаралық бақылауды жаңғырту, ведомствоаралық үйлестіру және өңірлік ынтымақтастыққа бағытталған нақты ұсыныстар беріледі.

Мақалада Қазақстан Республикасында өмір бойына бас бостандығынан айыруға сотталған адамдарға шартты түрде мерзімінен бұрын босатуды (бұдан әрі – ШМБ) қолданудың құқықтық және ұйымдастырушылық аспектілері қарастырылады. Қылмыстық заңнамада аталған институттың формальды түрде бекітілуіне қарамастан, оны іс жүзінде қолдану тәжірибесінің жоқ екені атап өтіледі, бұл оны іске асыру тетігінің нормативтік және рәсімдік тұрғыдан жеткілікті деңгейде айқындалмағанын көрсетеді. Шартты түрде мерзімінен бұрын босатуға қатысты қылмыстық және қылмыстық-атқару заңнамасының нормалары талданып, осы санаттағы сотталғандардың түзелу дәрежесін бағалаудың арнайы өлшемшарттарының болмауына байланысты туындайтын мәселелер айқындалады. Сот шешімдерін қабылдау барысында жеке тұлғаның психологиялық және әлеуметтік сипаттамаларын ескерудің маңыздылығы, сондай-ақ бағалаудың қосымша құралы ретінде қылмыстық-психологиялық талдауды қолданудың орындылығы негізделеді. Босатылғаннан кейінгі бақылау мәселелеріне, оның ішінде әкімшілік қадағалауды белгілеу және босатылғаннан кейін пробация орган дарының рөлін айқындау мәселелеріне ерекше назар аударылады. Шартты түрде мерзімінен бұрын босатуды құқықтық реттеуді жазаны даралау, қайта әлеуметтендіру және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету қағид аттарын ескере отырып жетілдіру қажеттігі дәлелденеді. Зерттеудің ғылыми жаңалығы өмір бойына бас бостандығынан айыруға сотталған адамдарды шартты түрде мерзімінен бұрын босату мүмкіндігін бағалауға арналған, құқықтық, психологиялық және институционалдық факторларды кешенді түрде ескеруге негізделген тұжырымдамалық тәсілді қалыптастырумен айқындалады.

Қазіргі таңда жасанды интеллект технологиялары құқық қорғау саласында түбегейлі өзгерістердің катализаторына айналып отыр. Киберқылмыстардың күрделенуі, трансшекаралық сипатқа ие болуы және цифрлық кеңістіктегі қылмыстық белсенділіктің көбеюі Ішкі істер органдарының жаңа тәсілдер мен құралдарды қолдануын талап етеді. Осы мақалада ІІО қызметіне жасанды интеллектіні енгізудің негізгі тетіктері, оның киберқауіпсіздікті қамтамасыз етудегі рөлі және практикалық іске асырудың институционалдық, құқықтық және техникалық аспектілері жан-жақты қарастырылған. Зерттеу барысында халықаралық ұйымдардың Interpol, Europol, UNICRI және OECD стратегиялық құжаттары мен ұсынымдарына, сондайақ Қазақстан Республикасының ұлттық цифрландыру және киберқауіпсіздік стратегиялары на талдау жасалды. Зерттеу барысында ЖИ ІІО қызметіне енгізудің тиімділігін бағалау және оның киберқауіпсіздік жүйесіне ықпалын анықтау мақсатында жүйелі талдау әдісі, шетелдік және отандық тәжірибелерді салыстыру негізінде ІІО қызметінде ЖИ қолданудың ерекшеліктері мен артықшылықтары зерттелді.

Қазіргі сот-сараптама қызметі адам қызметінің ерік-жігері мен зияткерлік компоненттеріне әсер ететін психикалық күйлер критерийлерін нақтылауды талап етеді. Бұл зерттеу кешенді сот психологиялық-психиатриялық сараптамасы (КСППС) шеңберіндегі кумулятивтік аффектінің сараптамалық критерийлерін ғылыми негіздейді. Негізгі мақсат – Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 101 және 111-баптарындағы «кенеттен пайда болған қатты жан күйзелісі» ұғымын біркелкі түсіндіру үшін ерікті реттеудің толық бұзылу күйлерін саралау. Зерттеудің маңыздылығы жалпы психология мен қылмыстық құқық арасындағы терминологиялық сәйкессіздіктерді кешенді талдауында жатыр. Нормативтік актілерді жүйелі талдау және халықаралық деректер базасын (Scopus, PubMed, eLibrary.ru) пайдалану арқылы аффектіні түсін дірудегі тұжырымдамалық айырмашылықтар анықталды. Нәтижелер құқықтық белгілілікті қамтамасыз ету үшін сараптамалық ұғымдарды қатаң детерминациялау қажеттілігін дәлелдейді. Зерттеу сараптамалық қорытындыларды отандық заңнамаға сәйкестендіру тәсілдерін ұсына отырып, КСППС әдіснамасын дамытады. Кумулятивтік аффектінің диагностикалық шекараларын нақтылау арқылы жұмыс психологиялық теория мен сот практикасы арасындағы алшақтықты жойып, қылмыстық әрекеттерді дәл саралауға ықпал етеді.

Бұл мақала Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығындағы жазаны жеңілдету және ауырлату институттарының тиімділігін кешенді ғылыми талдауға арналған. Зерттеу тақырыбының өзектілігі жаза тағайындау практикасының біркелкі еместігімен, соттардың дискрециялық өкілеттіктерінің кеңеюімен және жаза индивидуализациясын қамтамасыз ету қажеттілігімен айқындалады. Зерттеудің мақсаты – жазаны жеңілдету және ауырлату институттарының қылмыстық-құқықтық табиғатын ашу, олардың жаза тағайындау процесіне ықпалын бағалау және құқық қолдану тәжірибесіндегі тиімділігін анықтау. Жұмыстың негізгі идея сы аталған институттардың тиімділігі оларды формалды қолданумен емес, мазмұндық және уәжді бағалауға негізделуі тиіс деген тұжырымға сүйенеді. Зерттеудің ғылыми және практикалық маңыздылығы жазаны индивидуализациялау мәселелерін жүйелі түрде зерделеуімен және сот практикасын жетілдіруге бағытталған ұсыныстар ұсынуымен айқындалады. Әдіснамалық негізін формальды-құқықтық, жүйелік талдау, салыстырмалы-құқықтық және статистикалық әдістер құрайды. Зерттеу нәтижелері жеңілдету және ауыр лату мән-жайларының жазаға ықпалы біркелкі емес екенін, ал олардың формалды қолданылуы жаза әділеттілігі қағидатын әлсірететінін көрсетті. Зерттеудің құндылығы қылмыстық құқықтағы жаза тағайындау тетіктерін жетілдіруге қосқан үлесінде, ал практикалық мәні – сот практикасын біріздендіру және қылмыстық саясаттағы теңгерімді қамтамасыз ету мүмкіндігінде көрініс табады.

Кәмелетке толмағандарға қарсы зорлық-зомбылықтың алдын алуда қолданылатын әкімшілік-құқықтық тетіктердің тиімділігі кешенді түрде талданады. Балаларға қарсы зорлық-зомбылықтың таралу жиілігі, оның әлеуметтік тұрғыдан қауіпті салдары және оларды болдырмауда әкімшілік құқық құралдарының рөлі қарастырылады. Қолданыстағы әкімшілік жауаптылық жүйесінің алдын алу әлеуетіне ерекше назар аударыла отырып, айыппұл, қамаққа алу мен ескертулер сияқты әкімшілік жазалардың құқық бұзушылықтарды болдырмауда төмен тиімділігін ақтап көрсетеді. Зерттеу көрсеткендей, әкімшілік жазалар көбінесе формаль ды сипатта болып, құқық бұзушылардың мінез-құлқына нақты әсер етпейді және қайталанатын құқық бұзушылықтарды болдырмауға жеткіліксіз. Кәмелетке толмағандарға зорлық-зомбылық жасайтын адамд арға қолданылатын әкімшілік шаралардың жеңілдігі олардың заң алдындағы жауаптылық сезімін әлсіретіп, қылмыстардың қайталануына ықпал етеді. Қайталанатын немесе жүйелі құқықбұзушылықтарға қатысты қатаң әкімшілік шаралардың сирек қолданылуы құқық қорғау тәжірибесінің өзекті мәселелердің бірі ретінде белгіленді. Қолданыстағы әкімшілік заңнама нормалары және құқық қолдану тәжірибесі жанжақты зерделеніп, олардың халықаралық құқықтық стандарттармен, соның ішінде бала құқықтарын қорғауға бағытталған халықаралық шарттармен сәйкестігі қарастырылады. Баланың құқықтары мен заңды мүдделер ін қорғау қағидатының әкімшілік өндірісте жеткілікті деңгейде іске аспайтыны дәлелденді. Зерттеу соңында әкімшілік жауаптылық институтын жетілдіру қажеттілігі айқындалып, кәмелетке толмағандарға қарсы зорлық-зомбылықты болдырмауға бағытталған әкімшілік-құқықтық шараларды күшейту жайлы ұсыныстар берілді. Әсіресе, әкімшілік санкцияларды дифференциациялау, қайталанатын құқықбұзушылықтар үшін жауап тылықты қатаңдату, алдын ала есепке қою тетіктерін жетілдіру, сондай-ақ баланың мүддесін басым қою қағидатын құқық қолдану тәжірибесіне нақты енгізу қажеттілігі негізделеді.

Мақалада қылмыстық жазамен қатар қылмыстық-құқықтық мәжбүрлеп ықпал етудің өзге де шараларын бекітетін Қазақстан заңнамасының нормативтік ережелері қарастырылады. Бұл шаралар пенитенциарлық заңнама деңгейінде де, Қазақстан Республикасының қолданыстағы Қылмыстық кодексінің ережелерінде де нормативтік көрініс тапқаны көрсетіледі. Авторлар аталған құқықтық институттың доктриналық түсіндірмелерін ескере отырып, оның салааралық талдауын жүргізеді, оның негізінде қылмыстық-құқықтық сипаттағы мәжбүрлеу шараларының мәні туралы өзіндік авторлық түсінік қалыптастырылады. Зерттеу нәтижесінде қылмыстық-құқықтық ықпал етудің басқа шараларының қолданыстағы редакциясы олардың құқықтық табиғаты мен мақсаттарына толық сәйкес келмейді, бұл тиісті заңнамалық ережелерді жетілдіру қажеттілігін тудырады деген қорытынды жасалады. «Жәбірленушілерге өтемақы қоры туралы» 2018 жылғы 10 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңын талдауға ерекше назар аударылады, оның ережелері мәжбүрлі төлем институтын реттейтін 98-1 және 98-2-баптарды енгізуді қоса алғанда, ҚР ҚК жалпы бөлімінің қорытынды бөлімін трансформациялауға әсер етті. Авторлар бұл механизмнің іс жүзінде екі жақты қылмыстық жауапкершіліктің белгілері бар деген пікірді алға тартады, бұл мәжбүрлеу шараларын қайта қолдануға конституциялық тыйым салуға қайшы келеді. Уәкілетті органдардың осы шараларды іске асыру проблемасы жеке атап өтіледі, бұл қосымша теориялық және практикалық түсінуді талап етеді.

Ұсынылған ғылыми мақала нормативтік-құқықтық реттеуді қажет ететін қоғамдық қатынастардың жаңа формаларын тудырған ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың эволюциясына байланысты сын-қатерлерді қарастырады. Интернетті күнделікті өмірге белсенді енгізу жайлылық пен қауіпсіздікті арт тырады, бірақ компьютерлік қылмыс жасауға мүмкіндік береді. Компьютерлік алаяқтықтың бір әдісін қарастыру – ең қауіпті және кең таралған киберқауіптердің бірі болып табылатын фишинг. Осы мақсатқа жету үшін тарихи, диалектикалық, салыстырмалы-құқықтық, ресми-құқықтық зерттеу әдістері қолданылды. Жеке тұлғаларға қатысты жүзеге асырылатын кибер алаяқтықтың бір түрі ретінде талдау, жәбірленушіні адаст ыру арқылы жеке ақпарат пен құпия деректерді алуға байланысты алаяқтық әдісі ретінде фишингтің ең көп қабылданған тұжырымдамасы келтірілген. Фишингтің типтік түрлері қаралды, сондай-ақ жекелеген шет елдерде қылмыстық қызметтің осы әдісіне қарсы іс-қимыл саласында қолданылатын шаралар зерттелді. Авторлар киберқылмыс, атап айтқанда фишинг мәселесі жаһандық сипатқа ие және әлемнің көптеген елдері үшін маңызды мәселе болып табылады деген негізделген қорытынды жасады. Бұл теріс қылмыстық жазаланатын әрекетке халықтың ақпараттық технологиялар саласындағы білімінің жеткіліксіздігі, қоғамдық қатынастардың осы саласын реттеу мәселелерінде заңнаманың жетілмегендігі, сондай-ақ цифрлық ресурстарға кең қолжетімділік ықпал етеді. Қорытындылай келе, авторлар ұлттық заңнаманы жетілдіруге, халықтың цифрлық сауаттылығын арттыруға, қауіпсіздіктің инновациялық технологияларын әзірлеу арқылы Құқық қорғау органдарының халықаралық ынтымақтастығын кеңейтуге бағытталған кешенді шаралар қабылдау арқылы фишингке қарсы іс-қимылдың тиімділігін арттыруды ұсынады.

Мақалада Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасын реформалаудың теориялық негіздері мен оның халықаралық-құқықтық стандарттарға сәйкестігі жан-жақты зерттеледі. Авторлар құқықтық реформалардың алғышарттары ретінде елдің саяси-экономикалық жағдайының өзгеруін, әлеуметтік қатынастардың жаңаруын, құқық ғылымының жетістіктерін енгізу қажеттілігін, халықаралық конвенциялар мен келісімдерге бейімделуді және шетелдік құқықтық тәжірибені қолдануды негіздейді. Сонымен қатар, заңдарды жетілдіру мен түбегейлі реформалау арасындағы айырмашылықтар ашылып, заңнамалық өзгерістердің тиімділігіне талдау жасалады. Авторлар отандық қылмыстық заңнаманың халықаралық стандарттарға сәйкестену деңгейін бағалап, реформалардың қоғам өміріндегі рөлі мен практикалық маңызын айқындайды. Зерттеуде тарихи, салыстырмалы-құқықтық және жүйелік талдау әдістері қолданылған. Мақалада Қазақстанның қылмыстық заң жүйесінде орын алған институционалдық және мазмұндық өзгерістердің себептері мен салдары сараланып, ұлттық құқықты халықаралық құқықпен үйлестірудің тиімді жолдары ұсынылады.

Бұл зерттеуде онлайн еңбекті халықаралық-құқықтық реттеу қағидаттары және олардың дәстүрлі жұмыспен қамту нысандарынан ерекше белгілері талданады, олардың Қазақстан үшін қолданылуы мен маңыз дылығына ерекше назар аударылады. Бұл мақалада әділ қарым-қатынас, кемсітушілікке жол бермеу, еңбек қауіпсіздігі, қауымдастық құқықтары, жеке өмірге қол сұғылмаушылық және деректерді қорғау және цифрлық платформа қызметкерлерін жіктеуге қатысты қиындықтарды қоса алғанда, онлайн еңбекті реттеудің негізгі аспектілері қарастырылады. Зерттеу онлайн еңбектің трансшекаралық сипатын және онымен байланысты юрисдикциялық қиындықтарды көрсетеді. Зерттеу әдіснамасы халықаралық құқық нормаларын, ғылыми еңбектерді және құқық қолдану тәжірибесін кешенді талдауға негізделеді. Зерттеу барысында алынған қорытындылар қолданыстағы құқықтық реттеу тетіктерін цифрлық экономиканың нақты талаптарына сәйкестендіру, сондай-ақ Қазақстанда онлайн еңбек қатынастарын құқықтық реттеудің жаңа, инновациялық бағыттарын қалыптастыру қажеттігін айқындайды. Зерттеу нәтижелері онлайн еңбек қатынастарын құқықтық реттеу саласындағы халықаралық қағидалар мен үздік тәжірибелерді негізге ала отырып, Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын одан әрі жетілдіруге бағытталған нақты ұсыныстар жүйесін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Мақалада халықаралық-құқықтық міндеттемелер мен ұлттық құқық қолдану практикасы аясында бала ның азаматтығы өзгерген кезде оның құқықтарын қорғаудың құқықтық кепілдіктері талданады. Бала құқықт арының негізгілерінің бірі ретінде баланың азаматтық алу құқығы БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы конвен циясында және Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіде бекітілген құқық ретінде қарастырылады, сондай-ақ балалардың азаматтығы жоқ жағдайға жол бермеу, баланың жеке басы мен азаматтық сәйкестігін сақтау және оның құқықтық мәртебесі өзгерген кезде баланың ең жақсы мүдделерін ескеру жөніндегі мемлекеттің міндеттері ашып көрсетіледі. Қазақстан Республикасының заңнамасы мен құқық қолдану тәжірибесі мысалында ата-анасының азаматтығы өзгерген кезде, бала асырап алу және өзге де отбасылық-құқықтық мән-жайларға байланысты баланың азаматтығын өзгерту тетіктері, сондай-ақ кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғаудағы соттық және конституциялық қорғаудың рөлі зерттеледі. Ұлттық құқықтық реттеудің халықаралық стандарттарға жалпы алғанда сәйкестігі туралы қорытынды жасалып, со нымен қатар терминологиялық айқын еместікке, қос азаматтыққа тыйым салуға және балалық шағында азаматтығынан айырылған тұлғалардың оны қалпына келтіруіне қатысты жекелеген проблемалық мәселелер айқындалады. Баланың құқықтарын қорғау кепілдіктерін күшейту және азаматтығы жоқ жағдайлардың алдын алу мақсатында заңнаманы және құқық қолдану практикасын жетілдіру жөнінде ұсыныстар тұжырымдалады.

Мақалада қоғамның көпұлтты және көпконфессиялы құрылымымен зайырлы, демократиялық және құқықтық мемлекет ретіндегі халықаралық құқық пен Қазақстан Республикасының ұлттық заңнамасына қатысты «діни экстремизм ұғымы талданады. Ғылыми әдебиеттерде және нормативтік-құқықтық актілерде Діни экстремизмнің жалпыға бірдей танылған анықтамасының жоқтығы байқалады, бұл ар-ұждан бостандығы мен қоғамды деструктивті діни идеологиялардан қорғау қажеттілігі арасындағы тепе-теңдікті сақтауды қиындатады. Зерттеудің әдіснамалық негізін Қазақстан Республикасы Конституциясының ережелеріне, Қылмыстық кодекстің және Ұлттық қауіпсіздік туралы заңнаманың нормаларына, сондай-ақ БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарларын, Еуропа Кеңесінің, ТМД, ИЫҰ және ШЫҰ құжаттарын қоса алғанда, әмбебап және өңірлік ұйымдардың халықаралық-құқықтық актілеріне сүйене отырып, формальды-құқықтық әдіс, салыстырмалы-құқықтық әдіс және пәнаралық тәсіл құрайды. Халықаралық құқықта терминологиялық тұрғыдан «зорлық-зомбылық экстремизмі» категориясы басым екендігі көрсетілген, ал «діни экстремизм» ұғымы нақты ресми бекітілмеді, дегенмен ол іс жүзінде оның формаларының бірі ретінде қарастырылады және халықаралық терроризммен тығыз байланысты. Халықаралық діни экстремизмге қарсы іс-қимылдың арнайы халықаралық-құқықтық институтын қалыптастырудың және БҰҰ шеңберінде жекелеген халықаралық конвенцияны әзірлеудің орындылығы негізделеді. Қорытынды нәтиже ретінде халықаралық және ұлттық құқықтың қорғалатын объектілеріне қарсы бағытталған және діни-зорлық-зомбылық идеологиясының ықпалымен жасалатын қасақана қылмыстық әрекеттердің жиынтығы ретінде діни экстремизмнің авторлық анықтамасы ұсынылады.

Бұл зерттеуде ұлттық конституциялық құндылықтар және халықаралық міндеттемелер арасындағы өзара әрекеттесу және олардың қақтығысуының құқықтық табиғаты Қазақстан Республикасы Конституциясы контексінде талданады. Зерттеу өзектілігі – халықаралық міндеттемелердің күшеюі, мемлекеттердің интеграциялық процестерге белсенді қатысуы және ұлттық құқықтық жүйелерге сыртқы ықпалдың артуымен байланысты. Зерттеудің мақсаты – халықаралық құқық нормаларының ұлттық конституциялық қағидаттармен ықтимал қайшылықтарын анықтап, оларды шешу тетіктерін зерделеу. Негізгі идеясы – ұлттық құндылықтарды сақтай отырып, халықаралық нормаларды селективті түрде қабылдаудың құқықтық үлгісін ұсыну. Жұмыстың ғылыми және практикалық маңызы халықаралық нормаларды ұлттық заңнамаға енгізуде конституциялық сүзгі механизмдерінің рөлін негіздеуінде. Әдіснамасы жүйелік талдау, салыстырмалы-құқықтық, тарихи-құқықтық және формальды-логикалық әдістерге сүйенеді. Германияның «Solange» доктри насы, конституциялық плюрализм теориялары, қазақстандық нормативтік актілер мен сот тәжірибесі қараст ырылған. Зерттеу нәтижелері халықаралық нормалардың ұлттық құқыққа енгізілуі конституциялық құндылықтарға қайшы келмеуі тиіс екенін көрсетті. Сондай-ақ құқықтық тепе-теңдік ұлттық құқық үстемдігін қамтамасыз ететін сараланған тәсілді қажет ететіні дәлелденді. Жұмыстың құндылығы – халықаралық міндеттемелердің ұлттық құқықтық жүйеге әсерін ғылыми тұрғыда бағалауында. Практикалық мәні – құқықтық саясатты жетілдіру, имплементациялық тетіктерді нақтылау және конституциялық бақылау тәжірибесін дамыту бойынша ұсыныстар ұсынуында.

Бұл мақалада Ресей мен Қазақстан арасындағы қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы ынтымақтастықтың қазіргі шындығы мен перспективалары қарастырылады. Тақырыптың өзектілігі жаһандану, халықаралық аренадағы саяси және экономикалық тұрақсыздық жағдайында құқықтық мәдениеттердің белсенді түрде жақындасуынан және эпидемиялар мен балалар өлімі сияқты шекарааралық тұрғыдан денсаулық сақтау жүйесіне қойылатын қиындықтардың артуынан туындайды. COVID-19 пандемиясы осы тұрғыда халықаралық қатынастардың дамуын жеделдетті, жаһандық қиындықтарды құқықтық реттеудегі кемшіліктерді ашып көрсетті, заңнамалық үйлестіру қажеттілігін атап өтті. Нәтижелер ынтымақтастықтың көп деңгейлі сипатын көрсетеді: денсаулық сақтау тұрғысынан халықаралық қатынастарды құқықтық реттеу ұйымдастырушылық және институционалдық деңгейде, яғни күш-жігерді үйлестіруді; ақпараттық деңгейде, яғни деректер алмасуды және кәсіби деңгейде реттеуді білдіреді. Кең заңнамалық базаға сүйене отырып, мақалада құқық қорғау саласындағы белгісіздік, шекарааралық деректер алмасудың егжей-тегжейлі тетіктерінің болмауы және жаһандық қауіптер мен қиындықтарға қарсы тұру үшін құқықтық реттеудің жеткіліксіздігі мәселелері атап өтіледі. Перспективалы салаларға жұқпалы ауруларды бақылау, цифрлық стандарттарды әзірлеу, медициналық қызметтерді экспорттау және медициналық туризм аясындағы ынтымақтастық, сондай-ақ жасанды интеллектті қарастыру тұрғысынан заңнаманы үйлестіру жөніндегі күш-жігер кірді. Жалпы алғанда, қазіргі заманғы қиындықтарды жеңудегі ынтымақтастықтың маңыздылығы атап өтілді, қоғамдық денсаулық сақтау саласында туындайтын қоғамдық қатынастарды жаңғырту бойынша ұсыныстар ұсынылды.

Мақала халықаралық құқықтағы делдалдықты (медиацияны) құқықтық реттеудің проблемаларын талдауға және оны жетілдіру мәселелеріне арналған. Халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу құралы ретінде делдалдықты бекітетін халықаралық актілер, атап айтқанда Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысы, 1907 жылғы 18 қазандағы Гаага конвенциясы халықаралық қақтығыстарды бейбіт жолмен шешу туралы, сондайақ Біріккен Ұлттар Ұйымы-ның қарарлары қарастырылады. Өңірлік деңгейде Еуропалық Одақ, Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы, Африка Одағы құжаттары талданады, онда халықаралық дауларды реттеуде делдалдықтың маңызды рөлі атап көрсетіледі. Жұмыстың негізгі идеясы халықаралық делдалдықты халықаралық-құқықтық реттеудің проблемаларын зерттеу болып табылады. Оларды қарастырғаннан кейін делдалдықты реттеуді жетілдіру жөніндегі шаралар ұсынылады, атап айтқанда әмбебап халықаралық шарт әзірлеу, Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы делдалдық құрылымдарды және өңірлік медиациялық хабтарды институционализациялау, цифрлық платформа мен делдалдарды сертификаттау жүйесін әзірлеу және т.б. Жұмыста делдалдық қызметті институционализациялау, бірыңғай стандарттарды әзірлеу және цифрлық платформаларды құру медиативтік үдерістердің тиімділігін арттыруға қабілетті деген қорытынды жасалады. Осыған байланысты Қазақстан халықаралық бітімгерлік бастамаларын қолдауды қамтамасыз ете алатын медиациялық хаб қалыптастыру арқылы халықаралық делдалдықты дамытуға белсенді түрде қатыса алады.

Мақалада су тапшылығының, климаттық өзгерістердің және экологиялық тәуекелдердің өсуі жағдайында трансшекаралық су ресурстарын бірлесіп басқарудың құқықтық модельдері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты мемлекеттер ынтымақтастығын реттеудің тиімді халықаралық-құқықтық және салыстырмалықұқықтық тетіктерін анықтау және басқарудың қолданыстағы модельдерін жаңғырту бағыттарын айқындау болып табылады. Жұмыстың ғылыми және практикалық маңыздылығы Халықаралық су құқығының қазіргі заманғы қағидаттарын жүйелеу және шарттық нормалар мен оларды өңірлерде нақты іске асыру арасындағы алшақтықты анықтау болып табылады. Зерттеу әдістемесі 1992 және 1997 жылдардағы БҰҰ конвенцияларын, аймақтық келісімдерді және ұлттық заңнаманы талдауда қолданылатын компаративті-құқықтық, ресмиқұқықтық және жүйелік әдістерді қамтиды. Су ынтымақтастығының тиімділігі шарттық базаның толықтығына, комиссиялардың институционалдық тұрақтылығына, бақылау тетіктеріне және экожүйелік тәсілдің интеграциясына байланысты екені анықталды. Декларативті келісімдерден бассейнді басқарудың кешенді модельдеріне көшу қажеттілігі туралы қорытынды жасалды. Деректер алмасудың рөліне және мүдделі тараптардың қатысуына ерекше назар аударылады. Экологиялық құқықтардың сот кепілдіктерінің маңыздылығына баса назар аударылады. Зерттеу нәтижелерінің практикалық құндылығы оларды су саясаты мен мемлекетаралық шарттарды әзірлеуде қолданумен байланысты.

Бұл мақала ашық теңіздегі азаматтығы жоқ кемелерге (stateless vessels) қатысты мемлекеттің юрисдикциясын жүзеге асырудың халықаралық-құқықтық негіздері мен шектерін қарастырады. Мұндай кемелердің ретсіз көші-қон, контрабанда, адам саудасы, заңсыз, есепке алынбайтын және реттелмейтін балық аулау (IUU fishing) және трансұлттық теңіз қылмысының өзге де түрлері аясында жиірек қолданылуына байланысты мәселенің практикалық маңызы артып отыр. Сонымен қатар азаматтығы жоқ кемелерге қарсы теңіздегі құқық қолдану шараларының рұқсат етілетін ауқымы жөнінде құқықтық айқын еместік сақталуда. Мақаланың мақсаты – мемлекеттердің азаматтығы жоқ кемелерге қатысты бару, тексеру, ұстау және тәркілеу шараларын қандай жағдайларда заңды түрде жүргізе алатынын нақтылау, сондай-ақ халықаралық адам құқықтары жөніндегі міндеттемелерге және көші-қонға байланысты операцияларда non-refoulement қағидатына сәйкес тікті қамтамасыз ету үшін қажетті ең төменгі кепілдіктерді айқындау. Зерттеуде доктриналық-құқықтық талдау және теңіз құқығы нормаларын шарттық түсіндіру, азаматтығы жоқ кемелердің мәртебесіне қатысты бәсекелес ғылыми ұстанымдарды салыстырмалы бағалау, сондай-ақ тиісті сот және операциялық тәжірибені талдау әдістері қолданылды. Нәтижелер азаматтығы жоқ мәртебесін айқындаудың практикалық өлшемдерін ұсынады, өкімдік және мәжбүрлеу юрисдикциясын ажыратады және ашық теңіздегі заңды араласудың базалық талаптары ретінде қажеттілік, пропорционалдылық және рәсімдік адалдық қағидаларын тұжырымдайды.

Бұл мақалада халықаралық ғарыш құқығының қалыптасуы мен дамуы, сондай-ақ оның негізгі қағидаттары мен өзекті мәселелері талданады. Халықаралық ғарыш құқығының негізгі тіректері – ғарыш кеңістігін бейбіт мақсатта пайдалану, иемденбеу қағидаты және бүкіл адамзаттың игілігі үшін халықаралық ынтымақтастық. Зерттеу жеке ғарыш қызметін кеңейту, ғарыш ресурстарын пайдалану, экологиялық қауіпсіздік және ғарышты әскери мақсатта пайдалану тәуекелдері сияқты жаңа қиындықтарға бағытталған. Сонымен қатар, онда Қазақстанның халықаралық ғарыш келісімшарттарына қатысу деңгейі және оларды ұлттық құқықтық жүйеде енгізу бағаланады, Байқоңыр ғарыш айлағының ерекше мәртебесі, 2012 жылғы ұлттық ғарыш заңнамасындағы олқылықтар және реттеуші тетіктердің жеткіліксіздігі талданады. Салыстырмалы құқықтық әдіс пен халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, мақалада Қазақстанның халықаралық ғарыш құқығын толық сақтауын қамтамасыз етуге, ұлттық ғарыш басқару жүйесін жетілдіруге және елдің жауапты ғарыш мемлекеті ретіндегі рөлін нығайтуға бағытталған нақты ұсыныстар берілген.